ازوفاژیت ائوزینوفیلیک یک بیماری مزمن و التهابی مری است که معمولاً با اختلال در بلع و گیر کردن غذا خودش را نشان میدهد. نکته مهم این است که خیلی از بیماران مدتها این مشکل را با رفلاکس یا حساسیت غذایی اشتباه میگیرند، در حالی که برای تشخیص قطعی، آندوسکوپی و نمونهبرداری از مری لازم است.
فهرست مطالب
ازوفاژیت ائوزینوفیلیک چیست؟
ازوفاژیت ائوزینوفیلیک یا التهاب ائوزینوفیلیک مری، یک بیماری التهابی با زمینه ایمنی است که در آن تعداد زیادی سلول ائوزینوفیل در دیواره مری تجمع پیدا میکنند.
این بیماری بیشتر در افرادی دیده میشود که زمینه آلرژی، آسم، اگزما یا رینیت آلرژیک دارند، اما هر فردی میتواند به آن مبتلا شود.
علائم ازوفاژیت ائوزینوفیلیک
مهمترین علائم ازوفاژیت ائوزینوفیلیک عبارتاند از:
- سختی در بلع، بهخصوص هنگام خوردن غذاهای جامد
- گیر کردن غذا در مری
- درد یا فشار در قفسه سینه
- سوزش سر دل
- احساس برگشت غذا
- تهوع و استفراغ
- کاهش وزن در موارد شدید
یک نکته مهم از تجربه بالینی این است که بعضی بیماران به مرور یاد میگیرند غذا را خیلی آرام بجوند، لقمهها را کوچک کنند یا آب زیادی همراه غذا بخورند تا غذا گیر نکند. همین رفتارها ممکن است باعث شود بیماری مدتها تشخیص داده نشود.
علت ازوفاژیت ائوزینوفیلیک چیست؟
علت دقیق بیماری در همه بیماران یکسان نیست، اما پاسخ غیرطبیعی سیستم ایمنی به بعضی عوامل غذایی یا محیطی نقش مهمی دارد.
شیر، گندم، تخممرغ، سویا، آجیل و غذاهای دریایی از مهمترین مواد غذایی مرتبط با تحریک بیماری هستند، هرچند نمیتوان گفت همه بیماران به همین مواد حساسیت دارند.
تشخیص ازوفاژیت ائوزینوفیلیک
تشخیص فقط بر اساس علائم انجام نمیشود. آندوسکوپی فوقانی و نمونهبرداری از مری بخش اصلی تشخیص است.
در آندوسکوپی ممکن است حلقههای مری، شیارهای طولی، پلاکهای سفید یا تورم مخاط دیده شود. نکته مهم این است که حتی اگر ظاهر مری طبیعی باشد، باز هم ممکن است بیماری وجود داشته باشد؛ بنابراین در صورت شک بالینی، نمونهبرداری اهمیت زیادی دارد.
وجود حداقل ۱۵ ائوزینوفیل در هر میدان با بزرگنمایی بالا در نمونه بافتی، همراه با علائم بالینی و سایر علل، از معیارهای مهم تشخیص است.
درمان ازوفاژیت ائوزینوفیلیک
درمان به شرایط بیمار بستگی دارد و معمولاً یکی از این روشها یا ترکیبی از آنها استفاده میشود:
دارو
داروهای مهارکننده اسید معده، بهویژه مهارکنندههای پمپ پروتون، در بعضی بیماران مؤثر هستند. کورتونهای موضعی که به شکل خاص برای اثر در مری مصرف میشوند نیز از درمانهای مؤثر بیماری هستند.
در بیمارانی که بیماری شدید یا مقاوم دارند، درمانهای هدفمند نیز ممکن است مورد استفاده قرار بگیرند.
رژیم غذایی
رژیم حذفی یکی دیگر از گزینههای درمانی است. بسته به شرایط بیمار ممکن است ابتدا دو یا چهار گروه غذایی حذف شوند و در صورت نیاز رژیم حذف گستردهتر انجام شود.
نکته مهم این است که حذف تعداد زیادی از مواد غذایی بدون برنامه کار درستی نیست و بهتر است با نظر متخصص گوارش و متخصص تغذیه انجام شود.
گشاد کردن مری
اگر بیماری باعث تنگی قابلتوجه مری شده باشد، ممکن است برای بهتر شدن بلع، گشاد کردن مری با روش آندوسکوپی لازم شود. این کار مشکل تنگی را برطرف میکند، اما بهتنهایی التهاب زمینهای بیماری را درمان نمیکند.
آیا ازوفاژیت ائوزینوفیلیک خطرناک است؟
اگر بیماری برای مدت طولانی درمان نشود، التهاب مزمن میتواند باعث فیبروز و تنگ شدن مری شود و در نتیجه احتمال گیر کردن غذا افزایش پیدا کند.
اگر غذا در مری گیر کند و پایین نرود، مخصوصاً اگر بیمار نتواند حتی آب یا بزاق خود را قورت دهد، مراجعه فوری پزشکی لازم است.
آیا ازوفاژیت ائوزینوفیلیک سرطان است؟
خیر. ازوفاژیت ائوزینوفیلیک سرطان نیست و شواهدی وجود ندارد که این بیماری بهطور مستقیم باعث افزایش ثابتشده سرطان مری شود. با این حال، التهاب طولانیمدت میتواند باعث تنگی و تغییر ساختاری مری شود و باید تحت درمان و پیگیری قرار بگیرد.
ازوفاژیت ائوزینوفیلیک در کودکان
در کودکان ممکن است بیماری خودش را با علائمی مثل بدغذایی، استفراغ، درد شکم، امتناع از غذا خوردن یا اختلال رشد نشان دهد. بنابراین همیشه انتظار نداریم کودک بگوید «غذا در مری من گیر میکند» و گاهی تشخیص فقط با توجه به الگوی تغذیه و رشد کودک مطرح میشود.
جمعبندی
اگر فردی مرتب هنگام خوردن گوشت، نان یا غذاهای جامد احساس گیر کردن غذا دارد، نباید همیشه آن را به رفلاکس نسبت داد. ازوفاژیت ائوزینوفیلیک یا Eosinophilic esophagitis یکی از علل مهم این مشکل است و تشخیص آن با آندوسکوپی و نمونهبرداری امکانپذیر است. درمان مناسب میتواند التهاب را کنترل کرده و از ایجاد تنگی و عوارض بعدی جلوگیری کند.
درباره دکتر حسین ضیائی
دکتر حسین ضیائی، فوق تخصص گوارش و کبد، در زمینه تشخیص و درمان بیماریهای دستگاه گوارش و مری فعالیت دارند. در صورت وجود اختلال مداوم در بلع یا گیر کردن غذا، بررسی تخصصی میتواند به تشخیص علت اصلی مشکل کمک کند.
سوالات متداول
ازوفاژیت ائوزینوفیلیک چیست؟
یک بیماری التهابی مزمن مری است که در آن تعداد زیادی سلول ائوزینوفیل در بافت مری تجمع پیدا میکنند.
مهمترین علائم ازوفاژیت ائوزینوفیلیک چیست؟
سختی در بلع و گیر کردن غذا از مهمترین علائم هستند و ممکن است درد قفسه سینه و سوزش سر دل هم وجود داشته باشد.
آیا ازوفاژیت ائوزینوفیلیک درمان دارد؟
بله. دارو، رژیم حذفی و در صورت وجود تنگی، گشاد کردن مری از گزینههای درمانی هستند.
آیا ازوفاژیت ائوزینوفیلیک باعث گیر کردن غذا میشود؟
بله. التهاب و فیبروز میتواند مری را تنگ کند و باعث گیر کردن غذا، بهخصوص غذاهای جامد، شود.
آیا ازوفاژیت ائوزینوفیلیک همان رفلاکس معده است؟
خیر. دو بیماری متفاوت هستند، هرچند علائمشان میتواند شبیه هم باشد و گاهی همزمان در یک بیمار دیده شوند.
آیا رژیم غذایی در درمان ازوفاژیت ائوزینوفیلیک مؤثر است؟
بله، رژیمهای حذفی در بعضی بیماران بسیار مؤثرند، ولی بهتر است حذف مواد غذایی بهصورت مرحلهای و تحت نظر پزشک انجام شود.
آیا ازوفاژیت ائوزینوفیلیک در کودکان هم دیده میشود؟
بله. در کودکان ممکن است بیشتر با بدغذایی، استفراغ، درد شکم یا اختلال رشد خودش را نشان دهد.
