وقتی بیماری میگوید «دکتر، غذا که میخورم انگار یک جایی در گلو یا پایینتر گیر میکند»، یکی از چیزهایی که باید در بررسی علت اختلال بلع در نظر گرفت، وب مری است. وب مری یک پرده یا لایه نازک از بافت است که داخل مجرای مری ایجاد میشود و میتواند باعث باریک شدن مسیر عبور غذا شود.
البته هر کسی که از گیر کردن غذا یا سختی بلع شکایت دارد، لزوماً وب مری ندارد. اختلال بلع علتهای مختلفی دارد و گاهی اوقات تشخیص درست، نیاز به بررسی دقیق توسط متخصص گوارش دارد.
در این مطلب میخواهم درباره وب مری، علائمی که ایجاد میکند، علتهای احتمالی آن، روش تشخیص و درمانش توضیح بدهم.
فهرست مطالب
وب مری دقیقاً چیست؟
مری لولهای عضلانی است که غذا را از دهان به معده میرساند. داخل این لوله باید مسیر نسبتاً بازی وجود داشته باشد تا غذا بهراحتی عبور کند. در وب مری، یک لایه نازک از بافت در بخشی از داخل مری شکل میگیرد و مثل یک پرده، بخشی از فضای داخلی مری را اشغال میکند.
اگر این پرده کوچک باشد، ممکن است فرد هیچ علامتی نداشته باشد و حتی تا مدتها متوجه وجود آن نشود. اما اگر وب مری باعث تنگی قابل توجه مسیر عبور غذا شود، معمولاً اولین مشکلی که بیمار احساس میکند، دشواری در بلع، بهخصوص هنگام خوردن غذاهای جامد است.
یک نکته مهم این است که وب مری یا به انگلیسی Esophageal Web با حلقه مری دقیقاً یک چیز نیست. این دو مشکل ممکن است علائم مشابهی ایجاد کنند، اما از نظر محل ایجاد و شکل ظاهری با هم تفاوت دارند.
علائم وب مری چیست؟
وب مری در بعضی افراد کاملاً بدون علامت است. اما وقتی تنگی ایجادشده قابل توجه باشد، بیمار ممکن است با علائم مختلفی روبهرو شود.
مشکل در بلع غذا
شایعترین علامت وب مری، دیسفاژی یا اختلال در بلع است. معمولاً بیمار میگوید غذاهای جامد را سختتر از مایعات میبلعد یا احساس میکند غذا در مسیر مری بهخوبی پایین نمیرود.
این علامت را نباید ساده گرفت؛ بهخصوص اگر جدید باشد یا به مرور زمان شدت بیشتری پیدا کند.
احساس گیر کردن غذا
بعضی بیماران محل گیر کردن غذا را در گلو و بعضی دیگر پشت استخوان جناغ یا قسمت بالایی قفسه سینه احساس میکنند. این احساس ممکن است همیشه وجود نداشته باشد و فقط هنگام خوردن بعضی غذاها اتفاق بیفتد.
غذاهای سفت، خشک و حجیم معمولاً بیشتر از غذاهای نرم باعث ایجاد این مشکل میشوند.
احساس فشار یا درد هنگام بلع
اگر غذا هنگام عبور از قسمت تنگشده با مشکل مواجه شود، ممکن است فرد احساس فشار یا ناراحتی در قفسه سینه داشته باشد. البته درد قفسه سینه همیشه به معنی وجود وب مری نیست و در صورت وجود درد جدید یا شدید، باید علتهای دیگر نیز بررسی شوند.
برگشت غذا
در برخی افراد، به دلیل عبور سخت غذا از قسمت باریک مری، ممکن است غذا به سمت بالا برگردد یا بیمار احساس کند غذا پایین نمیرود.
کاهش وزن
کاهش وزن علامت مستقیم وب مری نیست، اما اگر اختلال بلع شدید باشد، فرد ممکن است به دلیل ترس از غذا خوردن یا کاهش مقدار غذای مصرفی، به مرور وزن کم کند.
علت وب مری چیست؟
واقعیت این است که در همه بیماران نمیتوان یک علت مشخص برای ایجاد وب مری پیدا کرد. در برخی افراد، وب مری بهصورت منفرد ایجاد میشود و هیچ بیماری زمینهای مشخصی وجود ندارد.
با این حال، وب مری در بعضی شرایط و بیماریها بیشتر دیده میشود. یکی از مهمترین مواردی که در این زمینه مطرح میشود، کمخونی فقر آهن است.
در مواردی که بیمار همزمان دچار اختلال بلع، کمخونی فقر آهن و وب مری باشد، پزشک ممکن است به بیماری نادری به نام سندرم پلامر وینسون نیز فکر کند.
البته این نکته را باید در نظر داشت که هر فردی که وب مری دارد، الزاماً مبتلا به سندرم پلامر وینسون نیست. تشخیص این سندرم بر اساس مجموعهای از علائم، یافتههای پزشکی و بررسیهای لازم انجام میشود.
دکتر حسین ضیائی، فوق تخصص گوارش و کبد بالغین، در زمینه تشخیص و درمان بیماریهای دستگاه گوارش و کبد فعالیت دارد. در بررسی بیمارانی که با علائمی مانند مشکل در بلع، احساس گیر کردن غذا یا علائم مرتبط با بیماریهای مری مراجعه میکنند، تشخیص دقیق علت مشکل اهمیت زیادی دارد. وب مری نیز یکی از مواردی است که در صورت وجود علائم، نیاز به بررسی تخصصی و انتخاب روش درمان مناسب دارد.
وب مری و کمخونی فقر آهن چه ارتباطی دارند؟
یکی از نکاتی که در بررسی بیمار مبتلا به وب مری اهمیت دارد، توجه به وضعیت آهن بدن است.
کمخونی فقر آهن میتواند با ایجاد وب مری همراه باشد و به همین دلیل، اگر بیماری با مشکل بلع مراجعه کند و در بررسیها وب مری دیده شود، ممکن است پزشک آزمایش خون و بررسی ذخایر آهن را نیز در نظر بگیرد.
اگر کمخونی فقر آهن وجود داشته باشد، نباید فقط به مصرف قرص آهن اکتفا کرد. باید علت کمبود آهن هم مشخص شود؛ چون کمبود آهن خودش میتواند دلایل مختلفی داشته باشد و گاهی لازم است دستگاه گوارش از نظر خونریزیهای پنهان یا مشکلات دیگر بررسی شود.
آیا وب مری خطرناک است؟
در بیشتر موارد، وب مری بهتنهایی بیماری خطرناکی محسوب نمیشود و بسیاری از بیماران با درمان مناسب مشکل خاصی پیدا نمیکنند.
اما چیزی که برای من بهعنوان پزشک اهمیت بیشتری دارد، علت اختلال بلع است. اگر فردی برای اولین بار دچار مشکل بلع شده یا این مشکل بهمرور بیشتر شده باشد، نباید بدون بررسی دقیق، آن را به وب مری نسبت داد.
بهخصوص در افرادی که اختلال بلع پیشرونده دارند، کاهش وزن غیرعمدی پیدا کردهاند، غذا بهطور مکرر در مری گیر میکند یا علائم دیگری مانند کمخونی دارند، بررسی کامل اهمیت زیادی دارد.
وب مری چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص وب مری معمولاً بر اساس شرح حال بیمار و بررسیهای تخصصی انجام میشود.
یکی از روشهای مهم، آندوسکوپی دستگاه گوارش فوقانی است. در آندوسکوپی، پزشک میتواند داخل مری را بهطور مستقیم مشاهده کند و وجود تنگی، وب مری، التهاب یا سایر مشکلات را بررسی کند.
روش دیگری که ممکن است برای تشخیص استفاده شود، عکس رنگی مری یا بلع ماده حاجب است. این روش میتواند به مشخص شدن محل و شدت بعضی از تنگیها و پردههای داخل مری کمک کند.
در بیماری که احتمال کمخونی فقر آهن وجود دارد، آزمایش خون نیز اهمیت دارد و ممکن است بررسی هموگلوبین، آهن و فریتین درخواست شود.
در نهایت، انتخاب روش تشخیصی به علائم بیمار و تشخیص احتمالی پزشک بستگی دارد.
درمان وب مری چیست؟
درمان وب مری به این بستگی دارد که آیا بیمار علامت دارد یا خیر و تنگی ایجادشده تا چه اندازه شدید است.
اگر وب مری یا Esophageal Web کوچک باشد و هیچ اختلالی در بلع ایجاد نکند، ممکن است اصلاً به درمان خاصی نیاز نداشته باشد و فقط پیگیری کافی باشد.
اما اگر وب مری باعث اختلال قابل توجه در بلع شده باشد، یکی از روشهای درمانی، گشاد کردن قسمت تنگشده مری است. این کار معمولاً در جریان آندوسکوپی و با استفاده از ابزارهای مخصوص انجام میشود تا مسیر عبور غذا بازتر شود.
اگر بیمار کمخونی فقر آهن داشته باشد، درمان کمبود آهن نیز باید انجام شود. در کنار آن، پزشک باید علت کمخونی را هم پیدا کند.
اگر بیماری زمینهای دیگری در ایجاد یا تشدید مشکل نقش داشته باشد، درمان آن بیماری نیز اهمیت دارد.
آیا وب مری دوباره برمیگردد؟
در برخی بیماران ممکن است بعد از درمان، علائم دوباره ظاهر شوند یا تنگی مجدداً ایجاد شود. این موضوع به شرایط هر بیمار و علت زمینهای بستگی دارد.
بنابراین اگر فردی که قبلاً درمان شده، دوباره با مشکل بلع یا گیر کردن غذا مواجه شود، بهتر است موضوع را جدی بگیرد و برای بررسی مجدد مراجعه کند.
چه زمانی برای مشکل بلع باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر فقط یک بار هنگام خوردن غذا احساس کردهاید غذا درست پایین نرفته، معمولاً جای نگرانی زیادی نیست. اما اگر مشکل بلع تکرار میشود، باید علت آن مشخص شود.
بهخصوص اگر یکی از این علائم را دارید، بهتر است بررسی پزشکی را به تأخیر نیندازید:
- مشکل بلع که بهتدریج بیشتر میشود
- گیر کردن مکرر غذا
- کاهش وزن بدون دلیل مشخص
- کمخونی یا کمبود آهن
- درد یا ناراحتی مداوم هنگام بلع
- برگشت مکرر غذا
- سابقه بیماریهای مری یا گوارشی
در چنین شرایطی، متخصص گوارش با توجه به شرح حال و معاینه، در صورت نیاز آندوسکوپی یا سایر بررسیها را درخواست میکند.
جمعبندی
وب مری یک پرده نازک از بافت در داخل مری است که میتواند باعث تنگ شدن مسیر عبور غذا شود. بسیاری از افراد ممکن است هیچ علامتی نداشته باشند، اما در صورت ایجاد تنگی، معمولاً مشکل بلع غذاهای جامد و احساس گیر کردن غذا از علائم اصلی هستند.
یکی از نکات مهم در برخورد با وب مری، توجه به کمخونی فقر آهن و احتمال وجود بیماریهای همراه است. در مواردی که وب مری باعث اختلال بلع شده باشد، درمانهایی مانند گشاد کردن مری میتوانند به بهبود علائم کمک کنند.
توصیه من این است که اگر دچار اختلال بلع مکرر یا پیشرونده هستید، خودتان تشخیص ندهید و آن را صرفاً به رفلاکس یا یک مشکل ساده نسبت ندهید. علت اختلال بلع باید دقیق مشخص شود، چون درمان زمانی نتیجه خوبی دارد که علت اصلی را درست پیدا کرده باشیم.
سوالات متداول درباره وب مری
وب مری چیست؟
وب مری یک پرده یا لایه نازک از بافت است که در داخل مری ایجاد میشود و میتواند با باریک کردن مجرای مری، عبور غذا را دشوار کند.
مهمترین علامت وب مری چیست؟
مهمترین علامت وب مری، اختلال در بلع یا دیسفاژی است. این مشکل معمولاً هنگام خوردن غذاهای جامد بیشتر احساس میشود و ممکن است بیمار حس کند غذا در گلو یا قفسه سینه گیر کرده است.
آیا وب مری باعث گیر کردن غذا میشود؟
بله. اگر وب مری باعث تنگ شدن قابل توجه مری شود، ممکن است غذاهای جامد هنگام عبور گیر کنند یا بهسختی پایین بروند.
علت ایجاد وب مری چیست؟
در بسیاری از افراد علت دقیق ایجاد وب مری مشخص نیست. با این حال، وب مری ممکن است با کمخونی فقر آهن و برخی بیماریهای زمینهای همراه باشد.
آیا وب مری با کمخونی ارتباط دارد؟
بله. وب مری در برخی افراد با کمخونی فقر آهن همراه است. اگر بیمار همزمان دچار اختلال بلع و کمخونی فقر آهن باشد، پزشک ممکن است احتمال سندرم پلامر وینسون را نیز بررسی کند.
سندرم پلامر وینسون چیست؟
سندرم پلامر وینسون یک بیماری نادر است که بهطور کلاسیک با سه مشکل شناخته میشود: کمخونی فقر آهن، اختلال در بلع و وجود وب مری.
آیا هر فردی که وب مری دارد به سندرم پلامر وینسون مبتلا است؟
خیر. وجود وب مری بهتنهایی به معنی ابتلا به سندرم پلامر وینسون نیست و تشخیص این بیماری به بررسی مجموعه علائم و شرایط بیمار نیاز دارد.
آیا وب مری خطرناک است؟
در بیشتر موارد، وب مری خطر جدی ایجاد نمیکند و قابل درمان است. با این حال، اختلال بلع مداوم یا پیشرونده باید حتماً بررسی شود تا علت اصلی آن مشخص شود.
وب مری چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص وب مری معمولاً با بررسی علائم بیمار و روشهایی مانند آندوسکوپی فوقانی یا عکس رنگی مری انجام میشود.
آیا وب مری در آندوسکوپی دیده میشود؟
بله. آندوسکوپی یکی از روشهای مهم برای بررسی داخل مری و تشخیص وب مری است و پزشک میتواند محل و شدت تنگی را ارزیابی کند.
آیا برای تشخیص وب مری آزمایش خون لازم است؟
در بعضی بیماران بله. اگر احتمال کمخونی فقر آهن وجود داشته باشد، پزشک ممکن است آزمایش خون برای بررسی هموگلوبین و وضعیت ذخایر آهن درخواست کند.
درمان وب مری چیست؟
اگر وب مری باعث اختلال بلع شود، ممکن است با روشهای آندوسکوپیک، قسمت تنگشده مری گشاد شود. در صورت وجود کمخونی فقر آهن نیز درمان کمبود آهن و بررسی علت آن ضروری است.
آیا وب مری بدون درمان خوب میشود؟
اگر وب مری کوچک باشد و علامتی ایجاد نکند، ممکن است نیاز به درمان نداشته باشد. اما در صورت وجود اختلال بلع، تصمیمگیری درباره درمان باید توسط متخصص گوارش انجام شود.
آیا وب مری دوباره ایجاد میشود؟
در برخی بیماران ممکن است پس از درمان، علائم یا تنگی دوباره ایجاد شود. در صورت بازگشت مشکل بلع، مراجعه مجدد به پزشک و بررسی علت ضروری است.
آیا وب مری باعث کاهش وزن میشود؟
وب مری بهطور مستقیم باعث کاهش وزن نمیشود، اما اگر اختلال بلع شدید باشد، فرد ممکن است به دلیل کاهش مصرف غذا یا ترس از گیر کردن غذا دچار کاهش وزن شود.
آیا وب مری باعث درد قفسه سینه میشود؟
در برخی افراد ممکن است عبور دشوار غذا از قسمت تنگشده باعث ایجاد فشار یا ناراحتی در قفسه سینه شود، اما هر درد قفسه سینهای ناشی از وب مری نیست و باید علت آن بررسی شود.
آیا وب مری همان حلقه مری است؟
خیر. وب مری و حلقه مری هر دو میتوانند باعث تنگی مری و اختلال در بلع شوند، اما از نظر ساختار و محل ایجاد با یکدیگر تفاوت دارند.
برای درمان وب مری به چه پزشکی مراجعه کنیم؟
برای تشخیص و درمان وب مری بهتر است به متخصص گوارش مراجعه کنید. متخصص گوارش میتواند علت اختلال بلع را بررسی کرده و در صورت نیاز آندوسکوپی و درمان مناسب را انجام دهد.
آیا مشکل بلع همیشه به دلیل وب مری است؟
خیر. اختلال بلع علتهای مختلفی دارد و میتواند به دلیل تنگی مری، اختلالات حرکتی مری، التهاب، رفلاکس شدید یا مشکلات دیگر ایجاد شود. به همین دلیل، تشخیص علت اصلی اهمیت زیادی دارد.
چه زمانی مشکل بلع نیاز به بررسی فوری دارد؟
اگر مشکل بلع بهتدریج شدیدتر شده، غذا بهطور مکرر گیر میکند، کاهش وزن غیرعمدی دارید یا همزمان دچار کمخونی هستید، بهتر است در اولین فرصت توسط متخصص گوارش بررسی شوید.
