سندرم میریزی یک عارضه نادر سنگ کیسه صفرا است. در آن، سنگی در گردن کیسه صفرا یا مجرای کیستیک گیر می‌کند و با فشار یا التهاب، مجرای صفراوی مشترک یا مجرای کبدی مشترک را تحت فشار قرار می‌دهد. نتیجه می‌تواند زردی، درد و عفونت صفراوی باشد. چون تشخیص آن پیش از عمل دشوار است و جراحی‌اش حساس است، اهمیت ویژه‌ای دارد.
مطالب این صفحه عمومی است و جایگزین ویزیت نیست.
فهرست مطالب
سندرم میریزی دقیقاً چیست؟
این سندرم نخستین بار در سال ۱۹۴۸ توسط جراح آرژانتینی، پابلو میریزی، توصیف شد. در حالت پیشرفته‌تر، سنگ به‌تدریج دیواره کیسه صفرا و مجرای کنار آن را فرسوده می‌کند و بین آن‌ها ارتباط غیرطبیعی (فیستول کیسه‌صفراوی‌ـ‌مجرایی) ایجاد می‌شود. این عارضه در درصد کمی از بیماران دارای سنگ کیسه صفرا دیده می‌شود. آمارها بسته به مطالعه متفاوت است؛ در برخی بررسی‌ها حدود یک تا سه درصد بیماران تحت عمل کیسه صفرا و در بعضی مرورها تا حدود شش درصد بیماران دارای سنگ گزارش شده است.
انواع سندرم میریزی (طبقه‌بندی)
متداول‌ترین سیستم، طبقه‌بندی Csendes است که بر اساس وجود و وسعت فیستول، بیماری را به پنج نوع تقسیم می‌کند:
- نوع I: فقط فشار خارجی سنگ بر مجرا، بدون فیستول.
- انواع II تا IV: وجود فیستول بین کیسه صفرا و مجرای صفراوی، با درجه‌های افزایشی تخریب دیواره مجرا. در نوع IV بخش عمده یا کل دیواره مجرا درگیر است.
- نوع V: فیستول بین کیسه صفرا و روده، که ممکن است با انسداد روده به‌دلیل سنگ (ایلئوس سنگی) همراه باشد.
طبقه‌بندی‌های دیگر مثل McSherry هم وجود دارد. نوع بیماری در انتخاب روش جراحی اهمیت دارد.
علائم سندرم میریزی
علائم شبیه سنگ کیسه صفرا و سنگ مجرای صفراوی است و به‌تنهایی اختصاصی نیست:
- درد بالای سمت راست شکم
- زردی (زرد شدن پوست و چشم)
- ادرار تیره و مدفوع کم‌رنگ
- تب و لرز در صورت عفونت مجاری صفراوی
- تهوع و استفراغ
بعضی بیماران بدون علامت‌اند و بیماری اتفاقی در تصویربرداری یا حین جراحی دیده می‌شود.
تشخیص سندرم میریزی
تشخیص فقط بر اساس علائم ممکن نیست و در بسیاری از بیماران پیش از عمل مشخص نمی‌شود، ولی تشخیص قبلی کمک می‌کند جراحی با برنامه بهتر انجام شود.
- آزمایش خون: الگوی انسداد صفراوی با افزایش بیلی‌روبین و آنزیم‌های کبدی و آلکالن فسفاتاز.
- سونوگرافی: رایج‌ترین روش اولیه، اما حساسیت آن متوسط است. ممکن است سنگ بزرگ در گردن کیسه صفرا و گشادی مجاری بالاتر را نشان دهد.
- CT اسکن و MRCP: برای دیدن فشار روی مجرا، گشادی مجاری و فیستول مفیدترند.
- ERCP: می‌تواند فشار خارجی روی مجرای کبدی مشترک را نشان دهد و در همان زمان درمان‌های موقت انجام شود.
- اندوسونوگرافی (EUS): در بعضی موارد کمک‌کننده است.
چرا باید سرطان کیسه صفرا هم در نظر گرفته شود؟
سرطان کیسه صفرا گاهی علائم و تصویربرداری مشابه دارد و حتی ممکن است همزمان با سندرم میریزی وجود داشته باشد. به همین دلیل بررسی دقیق و در صورت لزوم نمونه‌برداری حین جراحی اهمیت دارد.
درمان سندرم میریزی
درمان اصلی جراحی است. هیچ اجماع واحدی درباره بهترین روش وجود ندارد و انتخاب آن به نوع بیماری، التهاب موجود و تجربه جراح بستگی دارد.
درمان‌های موقت قبل از عمل
در بیماران دچار عفونت یا زردی، ERCP با گذاشتن استنت صفراوی می‌تواند جریان صفرا را موقتاً برقرار کند. در بعضی مراکز، خرد کردن سنگ حین ERCP هم گزارش شده است، ولی جراحی در نهایت لازم می‌شود. اگر ERCP ممکن نباشد، تخلیه از راه پوست (PTBD) گزینه است.
گزینه‌های جراحی
- برداشتن کامل کیسه صفرا: در نوع I اغلب کافی است و گاهی با لاپاراسکوپی انجام می‌شود. ممکن است به‌دلیل چسبندگی شدید لازم شود به جراحی باز تبدیل شود.
- برداشتن بخشی از کیسه صفرا (ساب‌توتال): وقتی برداشتن کامل بدون خطر ممکن نیست، قسمتی از کیسه صفرا باقی می‌ماند تا به مجرا آسیب نرسد.
- بررسی و خارج کردن سنگ از مجرای اصلی و ترمیم مجرا (کلدوکوپلاستی)
- اتصال مجرای صفراوی به روده (مثل هپاتیکوجژنوستومی) در تخریب وسیع دیواره مجرا
خطر اصلی جراحی، آسیب به مجرای صفراوی به‌دلیل التهاب و تغییر آناتومی است. به همین علت، این جراحی بهتر است توسط جراح باتجربه در جراحی صفراوی انجام شود.
عوارض و پیش‌آگهی
با تشخیص و درمان مناسب، پیش‌آگهی خوب است. عوارض احتمالی شامل کلانژیت، سپسیس، آسیب مجرای صفراوی، نشت صفرا، تنگی مجرا و عفونت زخم است.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
- زردی همراه با درد بالای شکم
- تب و لرز همراه با درد شکم و زردی (می‌تواند نشانه کلانژیت باشد و نیاز به بررسی فوری دارد)
- درد مکرر بعد از غذا با سابقه سنگ کیسه صفرا
- استفراغ مداوم یا نفخ شدید با درد
سوالات متداول
آیا سندرم میریزی همان سنگ کیسه صفرا است؟
نه دقیقاً. این یک عارضه خاص سنگ کیسه صفرا است که در آن سنگ به مجرای صفراوی مشترک فشار می‌آورد یا با آن ارتباط غیرطبیعی پیدا می‌کند.
آیا همیشه با جراحی درمان می‌شود؟
درمان اصلی جراحی است. درمان‌های آندوسکوپیک بیشتر نقش موقت یا کمکی دارند.
چرا این بیماری قبل از عمل کمتر تشخیص داده می‌شود؟
چون علائم و تصویر ساده آن شبیه سنگ کیسه صفرا یا سنگ مجرای صفراوی است و سونوگرافی حساسیت محدودی دارد. ام‌آرسی‌پی و سی‌تی دقت بیشتری دارند.
آیا ممکن است سرطان باشد؟
خود سندرم میریزی سرطان نیست، ولی گاهی با سرطان کیسه صفرا اشتباه یا همراه می‌شود و باید بررسی دقیق انجام شود.
جمع‌بندی
سندرم میریزی عارضه‌ای نادر اما مهم از سنگ کیسه صفرا است که با زردی، درد و گاهی عفونت صفراوی خودش را نشان می‌دهد. تشخیص با ترکیب آزمایش‌ها و تصویربرداری (به‌ویژه MRCP و CT) و گاهی ERCP انجام می‌شود و درمان اصلی جراحی است که باید با دقت و توسط تیم باتجربه انجام شود.
اگر سنگ کیسه صفرا دارید و دچار زردی یا درد مکرر شده‌اید، یا در تصویربرداری شما سنگ گیرکرده در گردن کیسه صفرا گزارش شده است، می‌توانید برای ارزیابی دقیق با دکتر حسین ضیائی، فوق‌تخصص گوارش و کبد، مشورت کنید.
