PTC و PTBD دو روش مرتبط برای دسترسی به مجاری صفراوی از راه پوست و کبد هستند. در PTC (کلانژیوگرافی ترانس‌هپاتیک از راه پوست)، با یک سوزن باریک و با هدایت تصویری، ماده حاجب به مجاری صفراوی تزریق می‌شود تا تصویر مجاری دیده شود. در PTBD (درناژ صفراوی ترانس‌هپاتیک از راه پوست)، علاوه بر آن یک لوله (کاتتر) در مجرای صفراوی گذاشته می‌شود تا صفرا تخلیه شود. این روش‌ها معمولاً وقتی استفاده می‌شوند که ERCP ممکن یا موفق نباشد.
مطالب این صفحه عمومی است و جایگزین ویزیت نیست.
فهرست مطالب
PTC و PTBD چه فرقی دارند؟
- PTC: بیشتر برای نمایش مجاری صفراوی و تعیین محل و علت انسداد.
- PTBD: برای تخلیه صفرا و درمان انسداد. در عمل، این دو اغلب پشت سر هم و در یک نوبت انجام می‌شوند.
PTBD چگونه انجام می‌شود؟
این کار معمولاً توسط متخصص رادیولوژی مداخله‌ای و با بی‌حسی موضعی و آرام‌بخشی انجام می‌شود. با راهنمایی سونوگرافی و فلوروسکوپی، سوزن از پوست و از میان کبد وارد یکی از مجاری صفراوی گشاد شده می‌شود. سپس سیم راهنما و بعد لوله جاگذاری می‌شود. بسته به شرایط، لوله می‌تواند:
- فقط صفرا را به کیسه بیرون از بدن تخلیه کند (درناژ خارجی)،
- یا از محل انسداد عبور کرده و صفرا را هم به بیرون و هم به روده برساند (درناژ داخلی‌ـ‌خارجی).
در بعضی بیماران، به‌جای لوله دائمی بیرون‌زده، استنت داخلی گذاشته می‌شود.
کاربردهای PTC و PTBD
- شکست یا ناممکن بودن ERCP: مثلاً به‌دلیل تغییر آناتومی گوارش بعد از جراحی یا انسداد دوازدهه.
- انسداد ناشی از تومور: مثل سرطان مجاری صفراوی (کلانژیوکارسینوما)، سرطان پانکراس یا گسترش تومور به ناحیه ورودی کبد. در انسدادهای بالاتر مجاری صفراوی (نزدیک کبد) ممکن است روش پوستی ارجح باشد.
- کلانژیت و عفونت صفراوی وقتی تخلیه فوری لازم است و راه آندوسکوپیک مقدور نیست.
- نشت صفرا بعد از جراحی.
- تنگی خوش‌خیم مجاری صفراوی برای گشاد کردن یا درمان.
- بیمارانی که برای ERCP با بیهوشی پایدار نیستند.
- ایجاد مسیر دسترسی برای درمان‌هایی مثل خارج کردن سنگ، گشاد کردن تنگی یا گذاشتن استنت.
در مطالعه‌ای روی ۲۱۰ بیمار، شایع‌ترین دلایل انجام PTBD ناپایداری بیمار، شکست ERCP و انسداد در بخش بالایی مجاری بود. در مجموعه دیگری با ۱۵۰ بیمار، موفقیت فنی نزدیک به ۹۸٪ گزارش شد. این اعداد از مراکز مختلف‌اند و به‌عنوان وعده برای یک بیمار خاص نیستند.
آمادگی
- آزمایش خون شامل انعقاد و شمارش پلاکت
- تصویربرداری قبلی مثل سونوگرافی، CT یا MRCP
- تنظیم داروهای رقیق‌کننده خون طبق دستور پزشک
- ناشتا بودن طبق دستور تیم درمان
- در صورت عفونت، آنتی‌بیوتیک پیش از انجام
عوارض PTC و PTBD
- خون‌ریزی یا خون در صفرا (همو‌بیلی)
- عفونت و سپسیس به‌ویژه در بیماران دارای انسداد عفونی
- نشت صفرا به داخل شکم یا اطراف لوله
- جابه‌جایی یا مسدود شدن لوله
- درد در محل ورود لوله
- عوارض نادر مثل آسیب به ریه یا فضای اطراف
بیشتر عوارض خفیف با درمان محافظه‌کارانه برطرف می‌شود و عوارض جدی‌تر ممکن است به مداخله بیشتر نیاز داشته باشد. PTBD در برخی گزارش‌ها با عوارض و مدت بستری بیشتری همراه است.
مراقبت از لوله صفراوی در خانه
- محل ورود لوله را تمیز و خشک نگه دارید و پانسمان را طبق آموزش تیم درمان عوض کنید.
- لوله را به‌طور محکم ثابت کنید تا کشیده یا جابه‌جا نشود.
- مقدار و رنگ صفرای خروجی را یادداشت کنید.
- شست‌وشوی لوله را فقط طبق دستور تیم درمان انجام دهید.
- برای دوش و استحمام روش حفاظت از لوله را بپرسید.
چه زمانی فوراً به پزشک مراجعه کنیم؟
- تب و لرز
- خروج خون یا نشت صفرا از اطراف لوله
- بیرون آمدن یا جابه‌جا شدن لوله
- قطع شدن خروجی لوله
- برگشت زردی، خارش شدید یا ادرار تیره
- درد شدید شکم
سوالات متداول
PTBD دردناک است؟
با بی‌حسی موضعی و آرام‌بخشی انجام می‌شود. درد خفیف تا متوسط در محل ورود لوله ممکن است در روزهای بعد باشد.
لوله تا چه مدت می‌ماند؟
بستگی به علت دارد. گاهی موقت است و گاهی تا زمان جراحی یا گذاشتن استنت داخلی باقی می‌ماند. تعیین مدت با تیم درمان است.
تفاوت PTBD با ERCP چیست؟
ERCP از راه دهان و دوازدهه انجام می‌شود و PTBD از راه پوست و کبد. ERCP معمولاً انتخاب اول است و PTBD وقتی استفاده می‌شود که ERCP ممکن یا موفق نباشد.
آیا جایگزین دیگری هم وجود دارد؟
در مراکز مجهز، تخلیه صفرا با راهنمایی اندوسونوگرافی (EUS) هم در برخی بیماران بعد از شکست ERCP انجام می‌شود.
جمع‌بندی
PTC و PTBD راه‌هایی برای دیدن و تخلیه مجاری صفراوی از طریق پوست و کبد هستند و برای بیماران دچار انسداد صفراوی که ERCP برایشان ممکن یا موفق نیست اهمیت زیادی دارند. این روش‌ها عوارضی مثل خون‌ریزی و عفونت دارند و مراقبت درست از لوله در منزل بسیار مهم است.
اگر زردی انسدادی، عفونت مجاری صفراوی یا شکست ERCP دارید و درباره گزینه‌های تخلیه صفرا سؤال دارید، می‌توانید با دکتر حسین ضیائی، فوق‌تخصص گوارش و کبد، مشورت کنید.
