فیستول مقعدی به انگلیسی Anal fistula یک تونل غیرطبیعی است که بین داخل مقعد و پوست اطراف آن ایجاد میشود. این مشکل معمولاً به دلیل عفونت در غدد مقعدی به وجود میآید. عفونت میتواند منجر به تشکیل آبسه شود که یا خودبهخود تخلیه میشود یا از طریق جراحی برطرف میگردد. در برخی موارد، این تونل باز میماند و باعث ارتباط میان کانال مقعد و پوست اطراف آن میشود. معمولاً برای درمان فیستول مقعدی، جراحی امری ضروری است، اما در برخی شرایط خاص، روشهای غیرجراحی نیز میتوانند گزینه درمانی مناسبی باشند.
فهرست مطالب
علائم فیستول مقعدی
- تب
- سوراخی روی پوست اطراف مقعد
- یک ناحیه قرمز و ملتهب در اطراف دهانه تونل
- تراوش چرک، خون یا مدفوع از دهانه تونل
- درد در راست روده و مقعد، به ویژه هنگام نشستن یا دفع مدفوع
علت بیماری فیستول مقعدی چیست؟
بیشتر فیستولهای مقعدی به دلیل عفونت غدد مقعدی ایجاد میشوند. این عفونت میتواند باعث تشکیل آبسه شود که یا بهصورت خودبهخود تخلیه میشود یا نیاز به جراحی برای تخلیه از طریق پوست اطراف مقعد دارد. در نتیجه، یک تونل غیرطبیعی (فیستول) در زیر پوست شکل میگیرد که غده مقعدی یا کانال مقعد را به یک سوراخ در پوست اطراف مقعد متصل میکند و ممکن است باعث ترشح چرک، درد و التهاب شود.
حلقه های عضله اسفنکتر در دهانه مقعد به شما این امکان را می دهد که ترشح مدفوع را کنترل کنید. فیستول ها بر اساس درگیری این عضلات اسفنکتر طبقه بندی می شوند. این طبقه بندی به جراح کمک می کند تا گزینه های درمانی را تعیین کند.
چه عواملی خطر فیستول مقعدی را افزایش می دهد؟
عوامل خطر برای فیستول مقعدی عبارتند از:
- ضربه به ناحیه مقعد
- عفونت های ناحیه مقعد
- آبسه مقعدی که قبلا تخلیه شده بود
- بیماری کرون یا سایر بیماری های التهابی روده
- جراحی یا پرتودرمانی برای درمان سرطان مقعد
فیستول مقعدی اغلب در بزرگسالان در حدود سن 40 سالگی رخ می دهد، اما ممکن است در افراد جوان تر رخ دهد، به خصوص اگر سابقه بیماری کرون وجود داشته باشد. فیستول مقعدی در مردان بیشتر از زنان رخ می دهد.
عوارض ناشی از فیستول مقعدی
حتی با درمان موثر فیستول مقعدی، عود آبسه و فیستول مقعدی امکان پذیر است. درمان جراحی ممکن است منجر به ناتوانی در نگه داشتن مدفوع (بی اختیاری مدفوع) شود.
تشخیص فیستول مقعدی
معاینه فیزیکی
برای تشخیص فیستول مقعدی، پزشک در مورد علائم شما صحبت می کند و یک معاینه فیزیکی انجام می دهد. این معاینه شامل نگاه کردن به ناحیه اطراف و داخل مقعد است. دهانه خارجی فیستول مقعدی معمولاً به راحتی روی پوست اطراف مقعد دیده می شود. پیدا کردن دهانه داخلی فیستول در داخل کانال مقعد پیچیده تر است. دانستن مسیر کامل فیستول مقعدی برای درمان موثر مهم است.
انجام روش های تصویربرداری برای تشخیص فیستول
- MRI می تواند تصاویر دقیقی از عضله اسفنکتر و سایر ساختارهای کف لگن ارائه دهد.
- سونوگرافی آندوسکوپی که از امواج صوتی با فرکانس بالا استفاده می کند، می تواند فیستول، عضلات اسفنکتر و بافت های اطراف را شناسایی کند.
- فیستولوگرافی یک اشعه ایکس از فیستول است که از کنتراست تزریقی برای شناسایی تونل فیستول مقعدی استفاده می کند.
- معاینه تحت بیهوشی. یک جراح کولون و رکتوم ممکن است در طول معاینه فیستول بیهوشی را توصیه کند. این امکان مشاهده کامل تونل فیستول را فراهم می کند و می تواند هر گونه عارضه احتمالی را شناسایی کند.
- پروب فیستول. برای شناسایی تونل فیستول از ابزاری که مخصوص قرار دادن در فیستول طراحی شده است استفاده می شود.
- کولونوسکوپی سیگموئیدوسکوپی. یک آزمایش کوتاه است که فقط رکتوم و کولون سیگموئید را بررسی می کند. در کولونوسکوپی تمامی طول کولون از بخش انتهایی روده کوچک تا رکتوم مورد بررسی قرار می گیرد.
فیستول مقعدی چگونه درمان میشود؟
درمان فیستول مقعدی به محل و پیچیدگی فیستول و علت آن بستگی دارد. هدف، ترمیم کامل فیستول مقعد برای جلوگیری از عود کردن و محافظت از عضلات اسفنکتر است. آسیب به این عضلات می تواند منجر به بی اختیاری مدفوع شود. اگرچه جراحی معمولاً مورد نیاز است، اما گاهی اوقات درمان های غیر جراحی ممکن است یک گزینه باشد.
درمان به روش جراحی
فیستولوتومی مقعد
جراح دهانه داخلی فیستول را برش می دهد، بافت عفونی را خراش داده و خارج می کند و سپس تونل را صاف می کند و در جای خود بخیه می زند. برای درمان فیستول پیچیده تر، جراح ممکن است نیاز به برداشتن مقداری از تونل داشته باشد.
فلپ پیشرفته اندورکتال
فلپ پیشرفته اندورکتال یک روش جراحی است که در آن جراح یک بخش از دیواره رکتوم را به شکل یک فلپ برمیدارد و با استفاده از آن، دهانه داخلی فیستول را میپوشاند. این روش کمک میکند تا عضلات اسفنکتر کمتر آسیب ببینند و خطر بیاختیاری کاهش یابد.
بستن مجرای فیستول بین اسفنکتریک لیفت (LIFT)
برای فیستولهای پیچیده و عمیق استفاده میشود. در این روش، جراح بدون بریدن عضلات اسفنکتر، به فیستول دسترسی پیدا میکند. ابتدا یک نخ مخصوص (ستون) از جنس ابریشم یا لاتکس در تونل فیستول قرار داده میشود تا بهمرور مسیر آن باز شود. پس از چند هفته، بافت عفونی خارج شده و دهانه داخلی فیستول بسته میشود. این روش احتمال آسیب به اسفنکتر و بیاختیاری را کاهش میدهد.
استومی و استوما فیستول مقعدی
جراح یک سوراخ موقت در شکم ایجاد می کند تا روده ها را از کانال مقعدی دور کند(استومی). مدفوع خروجی از روده ها در کیسه ای روی شکم جمع آوری می شوند. این روش باعث می شود تا ناحیه مقعد زمان بهبود یابد. استوما به قسمتی از روده که بیرون جداره شکم قرار داده شود، اطلاق می شود.
فلپ عضلانی فیستول
در فیستول های مقعدی بسیار پیچیده، تونل ممکن است با بافت ماهیچه ای سالم از ران، لابیا یا باسن پر شود.
درمان به روش غیر جراحی
قرار دادن ستون در فیستول
جراح یک ستون را در فیستول قرار می دهد تا به تخلیه عفونت کمک کند. این ستون به تونل اجازه می دهد تا بهبود یابد. این روش ممکن است با جراحی ترکیب شود.
چسب فیبرین و پلاگ کلاژن
جراح تونل ایجاد شده را پاک می کند و دهانه داخلی تونل را بخیه می زند. سپس چسب مخصوص ساخته شده از پروتئین فیبری (فیبرین) از طریق دهانه خارجی فیستول تزریق می شود. تونل فیستول مقعدی نیز می تواند با یک پلاگین از پروتئین کلاژن مهر و موم شده و سپس بسته شود.
درمان داوریی فیستول
اگر بیماری کرون علت فیستول مقعدی باشد، دارو ممکن است بخشی از درمان باشد.
فیستول مقعدی درمان خانگی
پزشک شما ممکن است اقداماتی را برای راحتتر کردن شما در طول درمان پیشنهاد کند:
- در صورت نیاز از داروهای مسکن استفاده کنید
- در یک حمام وان اب گرم غوطه ور شوید
- به رژیم غذایی خود فیبر و مایعات اضاف کنید.
- از زور زدن در هنگام اجابت مزاج خودداری کنید
جمع بندی
فیستول مقعدی یک اتصال غیرطبیعی بین کانال مقعد و سطح پوست اطراف آن است که معمولاً در اثر عفونتهای مکرر و آبسههای درماننشده ایجاد میشود. این بیماری با علائمی مانند درد، ترشح چرکی، التهاب و گاهاً خونریزی همراه است. دکتر حسین ضیائی فوق تخصص گوارش و کبد بزرگسالان دارای یک تیم حرفه ای و مجرب واقع در خیابان ملاصدرا تهران می باشد. شما عزیزان می توانید برای رزرو نوبت از طریق همین سایت یا تماس تلفنی با ما در ارتباط باشید و از خدمات کلینیک بهرمند شوید. در ضمن در صورت داشتن هر گونه سوال یا نظر خاص می توانید در پایین همین مقاله(قسمت دیدگاه) با ما به اشتراک بگذارید، دکتر حسین ضیایی در اولین فرصت پاسخ شما را خواهند داد.
پرسش و پاسخ فیستول مقعدی
۱. فیستول مقعدی چیست و چه شکلی است؟
خودمانیاش این است: یک لوله یا تونل کوچک و عفونی که از انتهای روده به سمت پوست اطراف مقعد کشیده شده است. مثل یک مجرای زیرپوستی که دائماً از آن چرک یا ترشح بدبو میآید.
۲. از کجا بفهمم فیستول مقعدی گرفتیم؟
این بیماری چند تا علامت ساده دارد:
- یه سوراخ ریز کنار مقعدت میبینی که همیشه خیس و ترشح داره.
- یه درد ضرباندار موقع نشستن یا رفتن به سرویس بهداشتی.
- اون ناحیه ورم داره و بعضی وقتها قرمز و داغ میشه.
۳. چه چیزی باعث فیستول میشود؟
علت اصلیاش یک دمل یا آبسه است که سر باز کرده یا خوب تخلیه نشده. توی روده یک غده عفونی میشود و عفونت راه خودش را به بیرون باز میکند و این تونل را میسازد. بیماری کرون هم یکی از دلایلش است.
۴. آیا فیستول با پماد یا دارو خوب میشود؟
نه اصلاً! این را فراموش کن. فیستول با پماد و دارو خوب نمیشود. تنها راهاش دستبهجراحی است.
۵. اگر فیستول مقعدی را عمل نکنم چه میشود؟
اگر عمل نکنی، خوب نمیشود که نمیشود، بدتر هم میگردد. ممکن است چند تا فیستول مقعدی جدید بزند و عفونت حسابی پخش شود و کار را برای جراح سختتر کند. در موارد خیلی نادر و پس از سالها، ممکن است خطر سرطان هم داشته باشد.
۶. جراحی فیستول مقعدی چقدر طول میکشد؟ درد دارد؟
خود جراحی معمولاً کوتاه است و با بیحسی یا بیهوشی انجام میشود، پس موقع عمل دردی حس نمیکنی. بعد از عمل هم با مسکنها درد قابل کنترل است.
۷. چند وقت بعد از عمل فیستول مقعدی حالم خوب میشود؟
اگر فیستول ساده باشد و با لیزر عمل کنی، شاید فردا بروی سر کارت. اما اگر فیستول پیچیده باشد و جراحی بزرگ کرده باشی، یکی دو هفته درد داری و تا یکی دو ماه هم باید مراقب باشی.
۸. آیا عمل فیستول مقعدی با لیزر بهتر است یا چاقوی جراحی؟
لیزر برای فیستولهای ساده عالی است. درد کمتر، خونریزی کمتر و دوران نقاهت کوتاهتری دارد. ضمن اینکه به عضلات مقعد آسیب نمیزند و خطر بیاختیاری را کم میکند. اما نوع فیستول را پزشک تشخیص میدهد که کدام روش برایت بهتر است.
۹. آیا ممکن است بعد از عمل بیاختیار شوم؟
این ترس خیلی از بیماران است. اگر جراح باتجربه باشد و روش درست (مثل لیزر یا نخ ستون) را انتخاب کند، این خطر خیلی خیلی کم است.
۱۰. مهمترین مراقبت بعد از عمل چیست؟
سه تا چیز خیلی مهم است:
- نشستن در لگن آب گرم (حمام سیتز): روزی چند بار، مخصوصاً بعد از دستشویی.
- نخوردن یبوست: باید کلی آب و مایعات بخوری و غذاهای فیبردار (سبزی و میوه) زیاد مصرف کنی که موقع مدفوع به زخمت فشار نیاید.
- تمیز و خشک نگه داشتن محل زخم.
۱۱. آیا ممکنه فیستول مقعدی دوباره برگردد؟
بله، امکان عود هست. مخصوصاً اگر رژیم و مراقبتها را جدی نگیری یا بیماری خاصی مثل کرون داشته باشی.
