طحال بزرگ به انگلیسی Enlarged spleen بسیاری از شرایط از جمله عفونت ها، بیماری های کبدی و برخی سرطان ها می توانند باعث بزرگ شدن طحال شوند. طحال بزرگ شده به عنوان اسپلنومگالی نیز شناخته می شود. بزرگ شدن طحال معمولا علائمی ایجاد نمی کند. اغلب در طول یک معاینه فیزیکی معمولی کشف می شود. پزشک معمولا نمی تواند طحال را در بزرگسالان حس کند مگر اینکه بزرگ شده باشد. تصویربرداری و آزمایش خون می تواند به شناسایی علت بزرگ شدن طحال کمک کند.
فهرست مطالب
طحال انسان چه شکلی است و کجا قرار دارد؟
طحال انسان یک اندام نرم، بیضیشکل و قرمزرنگ است که در قسمت چپ بالای شکم، زیر دندهها و کنار معده قرار دارد.
طحال چگونه کار می کند
طحال شما در زیر قفسه سینه در کنار شکم در سمت چپ شکم شما جمع شده است. اندازه آن به طور کلی به قد، وزن و جنسیت شما مربوط می شود. این اندام نرم و اسفنجی چندین کار مهم را انجام می دهد:
- فیلتر کردن و از بین بردن سلول های قدیمی و آسیب دیده خون
- ذخیره گلبول های قرمز و پلاکت ها که به لخته شدن خون شما کمک می کنند
- جلوگیری از عفونت با تولید گلبول های سفید (لنفوسیت ها) و عمل به عنوان اولین خط دفاعی در برابر ارگانیسم های بیماری زا
علائم بیماری طحال بزرگ
طحال بزرگ معمولاً هیچ علامت یا علائمی ایجاد نمی کند، اما گاهی اوقات می تواند:
- کاهش گلبول های قرمز خون(کم خونی)
- عفونت های مکرر
- با کمترین آسیب خونریزی می کند
- درد یا پری در سمت چپ بالای شکم که می تواند به سمت شانه چپ نیز احساس شود
- احساس سیری بدون غذا خوردن یا بعد از مقدار کمی خوردن به دلیل اینکه طحال به معده شما فشار می آورد
علل بزرگ شدن طحال چیست؟
تعدادی از عفونت ها و بیماری ها می توانند باعث بزرگ شدن طحال شوند. بسته به درمان، بزرگ شدن ممکن است موقتی باشد. عوامل مؤثر عبارتند از:
- عفونت های ویروسی مانند مونونوکلئوز
- عفونت های باکتریایی، مانند سیفلیس یا عفونت پوشش داخلی قلب (اندوکاردیت)
- عفونت های انگلی مانند مالاریا
- سیروزکبدی و سایر بیماری هایی که بر کبد تأثیر می گذارد
- انواع مختلف کم خونی همولیتیک(وضعیتی که با تخریب زودهنگام گلبول های قرمز مشخص می شود)
- سرطان های خون مانند لوسمی و نئوپلاسم های میلوپرولیفراتیو و لنفوم ها مانند بیماری هوچکین
- اختلالات متابولیک، مانند بیماری گوچر و بیماری نیمن پیک
- فشار روی وریدهای طحال یا کبد یا لخته شدن خون در این سیاهرگ ها
- شرایط خود ایمنی، مانند لوپوس یا سارکوئیدوز
عوامل خطر طحال بزرگ
هر فردی در هر سنی ممکن است دچار بزرگ شدن طحال شود، اما گروههای خاصی در معرض خطر بالاتری قرار دارند، از جمله:
- کودکان و بزرگسالان جوان مبتلا به عفونتهایی مانند مونونوکلئوز
- افرادی که به بیماری گوچر، بیماری نیمن پیک و چندین اختلال متابولیک ارثی دیگر مبتلا هستند که بر کبد و طحال تأثیر می گذارد.
- افرادی که در مناطقی که مالاریا شایع است زندگی می کنند یا به آن منطقه سفر می کنند
عوارض ناشی از طحال بزرگ
عفونت طحال بزرگ شده
این عفونت می تواند تعداد گلبول های قرمز سالم، پلاکت ها و گلبول های سفید را در جریان خون شما کاهش دهد و منجر به عفونت های مکرر شود. کم خونی و افزایش خونریزی نیز ممکن است.
پارگی طحال
طحال حتی در حالت سالم نیز اندامی نرم و حساس است و بهراحتی در برابر آسیبها، بهویژه در تصادفات رانندگی، آسیب میبیند. اگر طحال بزرگ شده باشد، احتمال پارگی آن بیشتر میشود. پارگی طحال میتواند منجر به خونریزی شدید و خطرناک در شکم شود.
نحوه تشخیص طحال بزرگ
طحال بزرگ شده معمولاً در طول معاینه فیزیکی تشخیص داده می شود. پزشک اغلب با معاینه ملایم بالای شکم چپ شما می تواند آن را احساس کند. با این حال، در برخی از افراد – به ویژه آنهایی که لاغر اندام هستند – گاهی اوقات طحال سالم و با اندازه طبیعی در طول معاینه احساس می شود.
پزشک شما ممکن است این آزمایش ها را برای تایید تشخیص بزرگ شدن طحال تجویز کند:
- شمارش کامل خون (CBC)، شمارش خون برای بررسی تعداد گلبولهای قرمز، گلبولهای سفید و پلاکتها در سیستم و عملکرد کبد
- سونوگرافی یا سی تی اسکن برای کمک به تعیین اندازه طحال و شلوغی آن در سایر اندام ها
- MRI برای ردیابی جریان خون در طحال
بررسی علت بیماری طحال
گاهی اوقات برای تشخیص علت بزرگ شدن طحال، آزمایشهای بیشتری از جمله بیوپسی مغز استخوان لازم است. در این روش، نمونهای از مغز استخوان جامد برداشته میشود. همچنین ممکن است آسپیراسیون مغز استخوان انجام شود که در آن، بخش مایع مغز استخوان استخراج میشود. این دو روش گاهی بهصورت همزمان انجام میشوند. نمونه های مغز استخوان مایع و جامد معمولاً از لگن گرفته می شود. یک سوزن از طریق یک برش وارد استخوان می شود. برای کاهش ناراحتی قبل از آزمایش، یک بی حسی عمومی یا موضعی دریافت خواهید کرد.
بیوپسی سوزنی از طحال به دلیل خطر خونریزی نادر است. پزشک شما ممکن است جراحی برای برداشتن طحال را برای اهداف تشخیصی توصیه کند، زمانی که هیچ دلیل قابل شناسایی برای بزرگ شدن وجود ندارد. بیشتر اوقات برداشت طحال به عنوان درمان توصیه می شود. پس از جراحی برای برداشتن آن، طحال زیر میکروسکوپ بررسی می شود تا لنفوم احتمالی طحال بررسی شود.
طحال بزرگ شده چگونه درمان میشود
درمان بزرگ شدن طحال بر عامل ایجاد کننده آن متمرکز است. به عنوان مثال، اگر عفونت باکتریایی دارید، درمان شامل آنتی بیوتیک خواهد بود.
انتظار مراقب
اگر طحال بزرگ شده ای دارید اما علائمی ندارید و علت آن را نمی توان پیدا کرد، پزشک ممکن است انتظار مراقبه را پیشنهاد کند. در صورت بروز علائم، طی 6 تا 12 ماه یا زودتر برای ارزیابی مجدد به پزشک مراجعه می کنید.
جراحی برداشتن طحال
اگر بزرگ شدن طحال باعث عوارض جدی شود یا علت آن قابل شناسایی یا درمان نباشد، جراحی برای برداشتن طحال ممکن است یک گزینه باشد. در موارد مزمن یا بحرانی، جراحی ممکن است بهترین امید را برای بهبودی ارائه دهد.
کاهش خطر عفونت بعد از برداشتن طحال
پس از برداشتن طحال، اقدامات خاصی می تواند به کاهش خطر ابتلا به عفونت کمک کند، از جمله:
- یک سری واکسیناسیون قبل و بعد از اسپلنکتومی(طحال برداری) این واکسنها شامل واکسنهای پنوموکوک، مننگوکوک و هموفیلوس آنفلوآنزا نوع HIB است که از پنومونی، مننژیت و عفونتهای خون، استخوانها و مفاصل محافظت میکند. همچنین هر پنج سال بعد از جراحی به واکسن پنوموکوک نیاز خواهید داشت.
- بعد از جراحی و هر زمان که شما یا پزشکتان احتمال عفونت را مطرح کنید، ممکن است مصرف پنیسیلین یا سایر آنتیبیوتیکها برای پیشگیری یا درمان عفونت ضروری باشد.
- با اولین نشانه تب که می تواند نشان دهنده عفونت باشد، با پزشک خود تماس بگیرید.
- اجتناب از سفر به نقاطی از جهان که در آن بیماریهای خاصی مانند مالاریا شایع است.
برداشتن طحال چه عوارضی دارد؟
شما می توانید بدون طحال زندگی فعالی داشته باشید، اما احتمال ابتلا به عفونت های جدی یا حتی تهدید کننده زندگی پس از برداشتن طحال بیشتر است.
جمع بندی
بزرگ شدن طحال (اسپلنومگالی) زمانی رخ میدهد که طحال از اندازه طبیعی خود بزرگتر شود. این وضعیت میتواند به دلایل مختلفی از جمله عفونتها، بیماریهای کبدی، اختلالات خونی، برخی سرطانها و بیماریهای التهابی ایجاد شود. طحال بزرگ شده ممکن است علائمی مانند درد یا احساس فشار در سمت چپ بالای شکم، خستگی، کمخونی و کاهش مقاومت بدن در برابر عفونتها ایجاد کند. دکتر حسین ضیائی فوق تخصص گوارش و کبد بزرگسالان دارای یک تیم حرفه ای و مجرب واقع در خیابان ملاصدرا تهران می باشد. شما عزیزان می توانید برای رزرو نوبت از طریق همین سایت یا تماس تلفنی با ما در ارتباط باشید و از خدمات کلینیک بهرمند شوید. در ضمن در صورت داشتن هر گونه سوال یا نظر خاص می توانید در پایین همین مقاله(قسمت دیدگاه) با ما به اشتراک بگذارید، دکتر حسین ضیایی در اولین فرصت پاسخ شما را خواهند داد.
پرسش و پاسخ طحال بزرگ
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر در قسمت بالای شکم چپ خود احساس درد دارید، به سرعت به پزشک مراجعه کنید، به خصوص اگر شدید باشد یا درد با نفس عمیق بدتر شود.
ایا بزرگ شدن طحال خطرناک است؟
بزرگ شدن طحال (اسپلنومگالی) میتواند خطرناک باشد، اما میزان خطر آن بستگی به علت و شدت بیماری دارد. در برخی موارد، این وضعیت میتواند بدون علامت باشد، اما در موارد شدید ممکن است مشکلات جدی ایجاد کند. در متن مقاله به بررسی خطرات طحال بزرگ پرداخته شده است.
چرا پارگی طحال باعث مرگ میشود؟
پارگی طحال میتواند باعث مرگ شود زیرا منجر به خونریزی داخلی شدید و افت فشار خون میشود که میتواند بدن را به شوک ببرد. طحال یک عضو پرخون است و زمانی که دچار پارگی شود، مقدار زیادی خون به داخل حفره شکمی نشت میکند.
جلوگیری از بزرگ شدن طحال
با تقویت سیستم ایمنی، پیشگیری از بیماریهای عفونی و مراقبت از کبد و خون، میتوانید از بزرگ شدن طحال جلوگیری کنید. در صورت بروز علائمی مانند درد در سمت چپ شکم، احساس پری یا کاهش وزن بیدلیل، سریعاً به پزشک مراجعه کنید
