گاستروپارزی یا فلج معده به انگلیسی Gastroparesis وضعیتی است که در آن عضلات معده غذا را آنطور که باید برای هضم حرکت نمیدهند. اغلب، عضلات برای ارسال غذا از طریق دستگاه گوارش منقبض میشوند. اما در گاستروپارزی، حرکت معده کند میشود یا اصلاً کار نمیکند. این امر مانع از تخلیه خوب معده میشود. اغلب، علت گاستروپارزی مشخص نیست. گاهی اوقات با دیابت مرتبط است. و برخی از افراد پس از جراحی یا پس از یک بیماری ویروسی دچار گاستروپارزی میشوند.
فهرست مطالب
دارو چ تاثیری بر روی گاستروپارزی دارد؟
برخی داروها، مانند مسکنهای اوپیوئیدی، برخی داروهای ضد افسردگی و داروهای فشار خون بالا، کاهش وزن و آلرژی میتوانند تخلیه معده را کند کنند. علائم میتواند مانند علائم گاستروپارزی باشد. برای افرادی که از قبل گاستروپارزی دارند، این داروها ممکن است وضعیت را بدتر کنند.
گاستروپارزی بر هضم غذا تأثیر میگذارد. میتواند باعث حالت تهوع، استفراغ و درد شکم شود. همچنین میتواند باعث ایجاد مشکلاتی در سطح قند خون و تغذیه شود. هیچ درمانی برای گاستروپارزی وجود ندارد. اما داروها و تغییرات در رژیم غذایی میتوانند تا حدودی تسکین دهنده باشند.
علائم گاستروپارزی چیست؟
علائم گاستروپارزی عبارتند از:
- استفراغ
- حالت تهوع
- نفخ شکم
- درد شکم
- رفلاکس اسید
- تغییر در سطح قند خون
- عدم تمایل به غذا خوردن
- احساس سیری پس از خوردن تنها چند لقمه و مدت طولانی پس از خوردن غذا
- استفراغ غذای هضم نشدهای که چند ساعت قبل خورده شده است
- کاهش وزن و عدم دریافت مواد مغذی کافی(سوء تغذیه)
- بسیاری از افراد مبتلا به گاستروپارزی هیچ علامتی را مشاهده نمیکنند.
علت گاستروپارزی چیست؟
علت اصلی گاستروپارزی همیشه مشخص نیست. اما گاهی اوقات آسیب به عصب واگ که عضلات معده را کنترل میکند میتواند عامل این بیماری باشد. عصب واگ به مدیریت اتفاقاتی که در دستگاه گوارش رخ میدهد کمک میکند. این شامل دستور دادن به عضلات معده برای انقباض و راندن غذا به روده کوچک است. یک عصب واگ آسیب دیده نمیتواند آنطور که باید سیگنالهایی را به عضلات معده ارسال کند. این ممکن است باعث شود غذا مدت بیشتری در معده بماند. شرایطی مانند دیابت یا جراحی معده یا روده کوچک میتواند به عصب واگ و شاخههای آن آسیب برساند.
عوامل خطر گاستروپارزی
عواملی که میتوانند خطر گاستروپارزی را افزایش دهند عبارتند از:
- دیابت
- عفونت ویروسی
- کمکاری تیروئید
- جراحی روی ناحیه معده یا روی لولهای مری که گلو را به معده متصل میکند.
- گاستروپارزی معمولا در دخترها بیشتر از پسرها دیده می شود
- بیماریهای سیستم عصبی، مانند میگرن، بیماری پارکینسون یا اماس.
- برخی سرطانها و درمانهای سرطان، مانند پرتودرمانی قفسه سینه یا معده.
- برخی داروها که سرعت تخلیه معده را کاهش میدهند، مانند داروهای مسکن افیونی یا بیماری اسکلرودرمی.
عوارض گاستروپارزی چیست؟
گاستروپارزی میتواند عوارض مختلفی ایجاد کند، مانند:
از دست دادن مایعات بدن
مانند استفراغ مکرر که میتواند باعث کمآبی بدن شود.
سوءتغذیه
عدم تمایل به غذا خوردن میتواند به این معنی باشد که کالری کافی دریافت نمیکنید. یا بدن شما ممکن است به دلیل استفراغ نتواند مواد مغذی کافی دریافت کند.
غذایی که هضم نمیشود و سفت میشود و در معده میماند
این غذا میتواند به یک توده جامد به نام بزوار تبدیل شود. بزوارها میتوانند باعث حالت تهوع و استفراغ شوند. اگر مانع از ورود غذا به روده کوچک شوند، ممکن است تهدیدکننده زندگی باشند.
تغییر قند خون
گاستروپارزی باعث دیابت نمیشود. اما تغییرات در سرعت و مقدار غذایی که به روده کوچک منتقل میشود میتواند باعث تغییرات ناگهانی در سطح قند خون شود. این تغییرات قند خون میتواند دیابت را بدتر کند. در عوض، کنترل ضعیف سطح قند خون، گاستروپارزی را بدتر میکند.
کیفیت زندگی پایینتر
علائم گاستروپارزی میتوانند کار کردن و انجام فعالیتهای روزانه را دشوار کنند.
تشخیص فلج معده
چندین آزمایش به تشخیص گاستروپارزی و رد سایر بیماریهایی که ممکن است علائمی مانند گاستروپارزی ایجاد کنند، کمک میکند. آزمایشها ممکن است شامل موارد زیر باشد:
آزمایشهای تخلیه معده
برای دیدن سرعت تخلیه معده، ممکن است یک یا چند مورد از این آزمایشها را انجام دهید:
اسکنوگرافی
این آزمایش اصلی مورد استفاده برای تشخیص گاستروپارزی است. این شامل خوردن یک وعده غذایی سبک، مانند تخم مرغ و نان تست، است که مقدار کمی ماده رادیواکتیو در آن وجود دارد. یک اسکنر حرکت ماده رادیواکتیو را دنبال میکند. اسکنر روی شکم میرود تا سرعت خروج غذا از معده را نشان دهد. این آزمایش حدود چهار ساعت طول میکشد. شما باید مصرف هر دارویی را که میتواند تخلیه معده را کند کند، متوقف کنید.
آزمایشهای تنفسی
برای آزمایشهای تنفسی، شما یک غذای جامد یا مایع مصرف میکنید که مادهای دارد که بدن شما آن را جذب میکند. به مرور زمان، آن ماده در تنفس شما ظاهر میشود. پزشک شما نمونههایی از تنفس شما را طی چند ساعت جمعآوری میکند تا میزان ماده موجود در تنفس شما را اندازهگیری کند. مقدار ماده موجود در نفس شما نشان میدهد که معده شما با چه سرعتی خالی میشود.
آندوسکوپی دستگاه گوارش
این روش برای مشاهده مری، معده و ابتدای روده کوچک، به نام دوازدهه، استفاده میشود. در این روش از یک دوربین کوچک در انتهای یک لوله بلند و انعطافپذیر استفاده میشود. این آزمایش همچنین میتواند بیماریهای دیگری را که میتوانند علائمی مانند گاستروپارزی داشته باشند، تشخیص دهد. به عنوان مثال میتوان به بیماری زخم معده و تنگی پیلور اشاره کرد.
سونوگرافی معده
این آزمایش از امواج صوتی با فرکانس بالا برای ایجاد تصاویری از ساختارهای درون بدن استفاده میکند. سونوگرافی میتواند به تشخیص اینکه آیا مشکلات کیسه صفرا یا کلیهها میتوانند باعث ایجاد علائم شوند، کمک کند.
درمان فلج معده
درمان گاستروپارزی از پیدا کردن علت اصلی آن شروع میشود. مثلاً اگر دیابت باعث این مشکل شده باشد، پزشک به شما کمک میکند تا قند خونتان را بهتر کنترل کنید.
تغییر در رژیم غذایی
دریافت کالری و تغذیه کافی در عین بهبود علائم، هدف اصلی در درمان گاستروپارزی است. بسیاری از افراد میتوانند گاستروپارزی را با تغییرات غذایی مدیریت کنند. پزشک شما ممکن است شما را به متخصص تغذیه ارجاع دهد. متخصص تغذیه میتواند با شما همکاری کند تا غذاهایی را پیدا کند که هضم آنها آسانتر است. این میتواند به شما کمک کند تا از غذایی که میخورید، مواد مغذی کافی دریافت کنید.
مواردی که باید رعایت کنید:
- وعدههای غذایی کوچکتر و بیشتر بخورید
- غذا را خوب بجوید
- به جای میوهها و سبزیجات خام، میوهها و سبزیجاتی که فیبر زیادی دارند، مصرف کنید. مانند پرتقال و کلم بروکلی، نخورید. این میوهها میتوانند به یک توده جامد تبدیل شوند که در معده باقی میماند و به آن بزوآر میگویند.
- بیشتر غذاهای کمچرب را انتخاب کنید. اگر خوردن چربی شما را آزار نمیدهد، وعدههای غذایی کوچک از غذاهای چرب را به رژیم غذایی خود اضافه کنید.
- اگر بلع مایعات برایتان آسانتر است، سوپ و غذاهای پوره شده بخورید.
- روزانه حدود ۱ تا ۱.۵ لیتر آب بنوشید.
- بعد از غذا خوردن کمی پیادهروی کنید.
- از خوردن نوشیدنیهای گازدار یا الکل خودداری کنید.
- سیگار نکشید.
- تا دو ساعت بعد از غذا دراز نکشید.
- روزانه مولتی ویتامین مصرف کنید.
- در هنگام غذا خوردن چیزی ننوشید. بین آنها حداقل یک ساعت فاصله بگذارید.
درمان دارویی گاستروپارزی
داروهای درمان گاستروپارزی ممکن است شامل موارد زیر باشد:
داروهایی برای کمک به عملکرد عضلات معده
اسپری بینی متوکلوپرامید. تنها دارویی است که سازمان غذا و داروی ایالات متحده (FDA) برای درمان گاستروپارزی تأیید کرده است. قرص این دارو عوارض جانبی جدی دارد.
اریترومایسین. این دارو ممکن است با گذشت زمان عملکرد ضعیفتری داشته باشد. و میتواند عوارض جانبی مانند اسهال ایجاد کند.
داروهایی برای کنترل تهوع و استفراغ. داروهایی که به کاهش تهوع و استفراغ کمک میکنند شامل دیفن هیدرامین و اندانسترون هستند.
درمان جراحی گاستروپارزی
برخی از افراد مبتلا به گاستروپارزی ممکن است نتوانند غذا یا مایعات مصرف کنند. در این صورت پزشک ممکن است پیشنهاد دهند که یک لوله تغذیه، به نام لوله ژژنوستومی، در روده کوچک قرار داده شود. انتخاب دیگر، لوله تخلیه معده است که به کاهش فشار محتویات معده کمک میکند.
تحریک الکتریکی معده
دستگاهی که با جراحی در بدن قرار میگیرد، عضلات معده را تحریک الکتریکی میکند تا غذا بهتر حرکت کند. نتایج مطالعات متفاوت بوده است. اما به نظر میرسد این دستگاه برای افرادی که دیابت و گاستروپارزی دارند، بیشترین کمک را میکند.
جمع بندی
فلج معده یا گاستروپارزی، کند شدن تخلیه غذا از معده به روده بدون وجود انسداد فیزیکی است. از علائم آن میتوان به تهوع، سیری زودرس، نفخ، کاهش وزن و نوسان قند خون اشاره کرد. شایعترین علت آن دیابت است، اما جراحیها، اختلالات عصبی و برخی داروها نیز مؤثرند. تشخیص با تست تخلیه معده انجام میشود و درمان شامل رژیم غذایی سبک، داروهای محرک حرکات معده و در موارد شدید، اقدامات تخصصیتر است. دکتر حسین ضیائی فوق تخصص گوارش و کبد بزرگسالان دارای یک تیم حرفه ای و مجرب واقع در خیابان ملاصدرا تهران می باشد. شما عزیزان می توانید برای رزرو نوبت از طریق همین سایت یا تماس تلفنی با ما در ارتباط باشید و از خدمات کلینیک بهرمند شوید. در ضمن در صورت داشتن هر گونه سوال یا نظر خاص می توانید در پایین همین مقاله(قسمت دیدگاه) با ما به اشتراک بگذارید، دکتر حسین ضیایی در اولین فرصت پاسخ شما را خواهند داد.
پرسش و پاسخ
گاستروپارزی دیابتی چیست؟
گاستروپارزی دیابتی یعنی کند شدن تخلیه معده به دلیل آسیب عصبی ناشی از قند خون بالا در بیماران دیابتی. این وضعیت باعث میشود غذا مدت زیادی در معده بماند و علائمی مثل تهوع، سیری زودرس، نفخ، درد شکم و نوسان قند خون ایجاد شود. علت اصلی آن آسیب به عصب واگ (عصب کنترلکننده حرکات معده) است که در اثر دیابت طولانیمدت یا کنترلنشده به وجود میآید. کنترل دقیق قند خون مهمترین بخش درمان آن است.
8 دیدگاه ها