بیماری التهاب روده به انگلیسی Inflammatory bowel disease (IBD) یک اختلال مزمن گوارشی است که شامل دو نوع اصلی، کولیت اولسراتیو و بیماری کرون میشود. این بیماریها باعث التهاب طولانیمدت در دستگاه گوارش شده و میتوانند علائمی مانند درد شکم، اسهال مزمن، کاهش وزن و خستگی ایجاد کنند. علت دقیق IBD هنوز به طور کامل مشخص نیست، اما ترکیبی از عوامل ژنتیکی، سیستم ایمنی بدن و محیط در بروز آن نقش دارند. تشخیص و درمان زودهنگام میتواند به کنترل علائم و بهبود کیفیت زندگی بیماران کمک کند. برای برخی افراد، IBD فقط یک بیماری خفیف است. اما برای دیگران، این وضعیتی است که باعث ناتوانی می شود و می تواند منجر به عوارض تهدید کننده زندگی شود.
فهرست مطالب
التهاب روده چه علائمی دارد؟
علائم بیماری التهابی روده بسته به میزان بد بودن التهاب و محل وقوع آن متفاوت است. علائم ممکن است از خفیف تا شدید متغیر باشد. فرد مبتلا به IBD احتمالاً دورههایی از بیماری فعال و پس از آن دورههای بهبودی را تجربه میکند. علائمی که در بیماری کرون و کولیت اولسراتیو مشترک هستند عبارتند از:
- اسهال
- شکم درد و گرفتگی
- وجود خون در مدفوع
- از دست دادن اشتها
- کاهش وزن بدون دلیل
- احساس خستگی شدید
التهاب روده بر اثر چیست؟
علت دقیق بیماری التهابی روده ناشناخته باقی مانده است. پیش از این، رژیم غذایی و استرس مشکوک بود، اما اکنون، متخصصان گوارش می دانند که این عوامل ممکن است IBD را تشدید کنند، اما علت آن نیستند. عوامل متعددی احتمالاً در توسعه آن نقش دارند.
سیستم ایمنی. یکی از دلایل احتمالی تغییر در عملکرد سیستم ایمنی است. هنگامی که سیستم ایمنی سعی می کند با یک ویروس یا باکتری مهاجم مبارزه کند، یک پاسخ ایمنی غیر معمول باعث می شود که سیستم ایمنی به سلول های دستگاه گوارش نیز حمله کند.
داشتن زمینه ارثی. ژن ها چندین نشانگر ژنتیکی با IBD مرتبط است. به نظر میرسد ویژگیهایی که در خانوادهها منتقل میشوند نیز در این که IBD در افرادی که اعضای خانواده مبتلا به این بیماری دارند شایعتر است، نقش دارند. با این حال، اکثر افراد مبتلا به IBD این سابقه خانوادگی را ندارند.
محرک های زیست محیطی. محققان معتقدند عوامل محیطی ممکن است در ابتلا به IBD نقش داشته باشند، به ویژه عواملی که بر میکروبیوم روده تأثیر می گذارد. اینها ممکن است شامل موارد زیر باشد:
بزرگ شدن در محیطی استریل در دوران کودکی با مواجهه محدود با میکروب ها، ابتلا به عفونت گوارشی در اوایل زندگی، مصرف آنتی بیوتیک در سال اول زندگی.
چه عواملی خطر التهاب روده را افزایش می دهد؟
سن افراد. اکثر افرادی که به IBD مبتلا می شوند قبل از 30 سالگی تشخیص داده می شوند. اما برخی افراد تا 50 یا 60 سالگی به این بیماری مبتلا نمی شوند.
نژاد یا قومیت. IBD در افراد سفیدپوست شایع تر است، اما ممکن است در هر فردی رخ دهد. تعداد افراد مبتلا به IBD در سایر نژادها و قومیت ها نیز در حال افزایش است.
سابقه خانوادگی. اگر یکی از خویشاوندان خونی(مانند والدین، خواهر و برادر یا فرزند) مبتلا به این بیماری باشد، افراد آن خانواده در معرض خطر بیشتری قرار دارند.
سیگار کشیدن. سیگار کشیدن مهم ترین عامل خطر قابل کنترل برای ابتلا به بیماری کرون است. البته سیگار ممکن است به پیشگیری از کولیت اولسراتیو کمک کند. با این حال، مضرات آن برای سلامتی کلی بیشتر از هر مزیتی است، و ترک سیگار می تواند سلامت عمومی دستگاه گوارش شما را بهبود بخشد و همچنین فواید سلامتی بسیاری را ارائه دهد.
داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی. اینها عبارتند از ایبوپروفن، ناپروکسن سدیم، دیکلوفناک سدیم، این داروها ممکن است خطر ابتلا به IBD را افزایش دهند یا بیماری را در افرادی که مبتلا به IBD هستند بدتر کنند.
عوارض ناشی از التهاب روده
کولیت اولسراتیو و بیماری کرون دارای برخی عوارض مشترک و برخی دیگر مختص به هر بیماری هستند. عوارضی که در هر دو حالت یافت می شود ممکن است شامل موارد زیر باشد:
سرطان روده بزرگ. ابتلا به کولیت اولسراتیو یا بیماری کرون که بیشتر روده بزرگ شما را تحت تاثیر قرار می دهد می تواند خطر ابتلا به سرطان روده بزرگ را افزایش دهد. غربالگری سرطان با کولونوسکوپی در فواصل منظم معمولاً حدود 8 تا 10 سال پس از تشخیص شروع می شود. از یک متخصص گوارش بپرسید که چه زمانی و چند وقت یکبار باید این آزمایش را انجام دهید.
التهاب پوست، چشم و مفاصل. برخی از بیماری ها، از جمله آرتریت، ضایعات پوستی و التهاب چشم، به نام یووئیت، ممکن است در طول تشدید التهاب روده رخ دهد.
عوارض دارویی. داروهای خاصی برای التهاب روده با خطر عفونت مرتبط هستند. برخی از آنها خطر کمی برای ابتلا به برخی سرطان ها را دارند. کورتیکواستروئیدها می توانند با خطر پوکی استخوان، فشار خون بالا و سایر شرایط مرتبط باشند.
کلانژیت اسکلروزان اولیه. در این وضعیت غیر معمول که در افراد مبتلا به IBD دیده می شود، التهاب باعث ایجاد زخم در مجاری صفراوی می شود. این زخم در نهایت مجاری را باریک می کند و جریان صفرا را محدود می کند. این در نهایت می تواند باعث آسیب کبدی شود.
لخته شدن خون. IBD خطر لخته شدن خون در سیاهرگ ها و شریان ها را افزایش می دهد.
کم آبی شدید. اسهال بیش از حد می تواند منجر به کم آبی بدن شود.
عوارض بیماری کرون
ممکن است شامل موارد زیر باشد:
انسداد روده. بیماری کرون ضخامت کامل دیواره روده را تحت تاثیر قرار می دهد. با گذشت زمان، قسمت هایی از روده می تواند ضخیم و باریک شود، که ممکن است جریان محتویات گوارشی را مسدود کند. ممکن است برای برداشتن قسمت بیمار روده به جراحی نیاز باشد. به ندرت، انسداد روده یا روده بزرگ ممکن است در کولیت اولسراتیو دیده شود و می تواند نشانه سرطان روده بزرگ باشد.
سوء تغذیه. اسهال، درد شکم و گرفتگی ممکن است غذا خوردن را برای شما دشوار کند یا روده شما را در جذب مواد مغذی کافی برای حفظ تغذیه شما دچار مشکل کند. همچنین ایجاد کم خونی به دلیل کمبود آهن یا ویتامین B-12 ناشی از این بیماری شایع است.
ایجاد فیستول. گاهی اوقات التهاب می تواند به طور کامل از طریق دیواره روده گسترش یابد و فیستول ایجاد کند(اتصالی بین قسمت های مختلف بدن که معمولی نیست). فیستول های نزدیک یا اطراف ناحیه مقعد شایع ترین نوع هستند. اما فیستول همچنین می تواند در داخل یا به سمت دیواره ناحیه شکم ایجاد شود. در برخی موارد، فیستول ممکن است عفونی شود و یک پاکت چرکی به نام آبسه تشکیل دهد.
شقاق مقعد. این یک پارگی کوچک در بافتی است که مقعد را می پوشاند یا در پوست اطراف مقعد که در آن عفونت می تواند رخ دهد. اغلب با دفع دردناک مدفوع همراه است و ممکن است منجر به فیستول در اطراف مقعد شود.
عوارض کولیت اولسراتیو
ممکن است شامل موارد زیر باشد:
مگاکولون سمی کولیت اولسراتیو ممکن است باعث گشاد شدن و تورم سریع روده بزرگ شود، یک بیماری جدی که به عنوان مگاکولون سمی شناخته می شود.
کولون سوراخ دار. کولون سوراخ شده معمولاً توسط مگاکولون سمی ایجاد می شود، اما ممکن است خود به خود نیز ایجاد شود.
تشخیص التهاب روده
آزمایشات خون
آزمایش خون می تواند علائم عفونت یا کم خونی را بررسی کند. این آزمایشها همچنین ممکن است برای بررسی سطوح التهاب، عملکرد کبد یا وجود عفونتهایی که فعال نیستند، مانند سل، مورد استفاده قرار گیرند. همچنین ممکن است خون برای وجود ایمنی در برابر عفونت ها غربالگری شود.
آزمایش نمونه مدفوع
مطالعات نمونه مدفوع ممکن است برای آزمایش خون یا موجودات زنده مانند باکتری های عامل عفونت یا به ندرت انگل در مدفوع استفاده شود. اینها می توانند علل اسهال و علائم باشند. گاهی اوقات جستجو برای نشانگرهای التهاب مدفوع، مانند کالپروتکتین، می تواند مفید باشد.
کولونوسکوپی
کولونوسکوپی این معاینه با استفاده از یک لوله نازک، منعطف و روشن همراه با دوربین در انتهای آن، امکان مشاهده کل کولون و بخشهایی از روده کوچک را فراهم میکند. در طول این روش، یک نمونه کوچک از بافت به نام بیوپسی ممکن است برای تجزیه و تحلیل گرفته شود. بیوپسی راهی برای تشخیص IBD در مقابل سایر اشکال التهاب است.
سیگموئیدوسکوپی انعطاف پذیر
سیگموئیدوسکوپی انعطاف پذیر این معاینه از یک لوله باریک، منعطف و روشن برای بررسی رکتوم و سیگموئید، آخرین قسمت روده بزرگ استفاده می کند. اگر روده بزرگ به شدت ملتهب باشد، این آزمایش ممکن است به جای کولونوسکوپی کامل انجام شود.
آندوسکوپی
در این روش از یک لوله باریک، منعطف و روشن برای معاینه مری، معده و قسمت اول روده کوچک به نام دوازدهه استفاده می شود. در حالی که نادر است که این نواحی با بیماری کرون درگیر شوند، این آزمایش ممکن است در صورت داشتن حالت تهوع و استفراغ، مشکل در غذا خوردن یا درد بالای شکم توصیه شود.
التهاب روده چگونه درمان میشود؟
هدف از درمان بیماری التهابی روده کاهش التهابی است که باعث ایجاد علائم می شود. در بهترین موارد، این ممکن است نه تنها به تسکین علائم، بلکه به بهبودی طولانی مدت و کاهش خطر عوارض منجر شود. درمان IBD معمولاً شامل دارو یا جراحی است.
درمان دارویی التهاب روده
داروهای ضد التهابی اغلب اولین قدم در درمان کولیت اولسراتیو هستند، معمولاً برای بیماری خفیف تا متوسط. داروهای ضدالتهاب شامل آمینوسالیسیلاتها مانند مسالامین، بالسالازید (کولازال) و اولسالازین (دیپنتوم) است.
تعدیل کننده های ایمنی
این داروها به روش های مختلفی برای سرکوب پاسخ ایمنی که مواد شیمیایی تحریک کننده التهاب را در بدن آزاد می کند، کار می کنند. هنگامی که این مواد شیمیایی آزاد می شوند، می توانند به پوشش دستگاه گوارش آسیب برسانند. برخی از نمونه های داروهای سرکوب کننده سیستم ایمنی عبارتند از آزاتیوپرین (آزاسان، ایموران)، مرکاپتوپورین (پورینتول، پوریکسان) و متوترکسات را نام برد.
مولکول های کوچک
اخیراً داروهایی که از طریق دهان داده می شوند و به عنوان مولکول های کوچک شناخته می شوند برای درمان IBD در دسترس قرار گرفته اند. مهارکنندههای ژانوس کیناز که مهارکنندههای JAK نیز نامیده میشوند، نوعی داروی مولکولی کوچک هستند که با هدف قرار دادن بخشهایی از سیستم ایمنی که باعث التهاب در روده میشوند، به کاهش التهاب کمک میکنند. برخی از مهارکننده های JAK برای IBD عبارتند از tofacitinib (Xeljanz) و Ozanimod (Zeposia)
داروهای بیولوژیکی
بیولوژیک ها دسته جدیدی از درمان هستند که در آن درمان به سمت خنثی کردن پروتئین هایی در بدن است که باعث التهاب می شوند. برخی از این داروها از طریق داخل وریدی تجویز میشوند، انفوزیون و برخی دیگر تزریقهایی هستند که خودتان می توانید انجام دهید. به عنوان مثال می توان به اینفلیکسیماب (رمیکاد)، آدالیموماب (هومیرا)، گلیموماب (سیمپونی)، سرتولیزوماب (Cimzia)، ودولیسوماب (Entyvio)، اوستکینوماب (Stelara) و ریسانکیزوماب (Skyrizi) اشاره کرد.
آنتی بیوتیک ها
آنتیبیوتیکها ممکن است همراه با سایر داروها یا در مواردی که عفونت نگرانکننده است استفاده شود. برای مثال اگر بیماری کرون پری آنال (اطراف مقعدی) وجود داشته باشد. آنتی بیوتیک هایی که اغلب تجویز می شوند عبارتند از سیپروفلوکساسین (سیپرو) و مترونیدازول (Flagyl).
عمل جراحی برای درمان التهاب روده
اگر تغییر رژیم غذایی و سبک زندگی، درمان دارویی یا سایر درمان ها علائم IBD شما را تسکین ندهد، ممکن است جراحی توصیه شود.
جراحی برای درمان کولیت اولسراتیو
جراحی شامل برداشتن کل کولون و رکتوم است. سپس یک کیسه داخلی ساخته شده و به مقعد متصل می شود. این اجازه می دهد تا مدفوع بدون داشتن کیسه ای برای مدفوع در قسمت بیرونی بدن دفع شود. در برخی افراد ایجاد کیسه داخلی امکان پذیر نیست. در عوض، جراحان یک سوراخ دائمی در شکم ایجاد می کنند که به آنایلئوستومی می گویند، که مدفوع برای جمع آوری در یک کیسه متصل از آن عبور می کند.
جراحی برای درمان بیماری کرون
تا دو سوم افراد مبتلا به بیماری کرون حداقل به یک عمل جراحی در طول زندگی خود نیاز دارند. با این حال، جراحی بیماری کرون را درمان نمی کند. در حین جراحی، جراح قسمت آسیب دیده دستگاه گوارش را برمی دارد و سپس بخش های سالم را دوباره به هم وصل می کند. همچنین ممکن است از جراحی برای بستن فیستول و تخلیه آبسه استفاده شود. مزایای جراحی برای بیماری کرون معمولا موقتی است. این بیماری در بسیاری از افراد عود می کند، اغلب در نزدیکی بافت دوباره متصل شده است. بهترین روش، دنبال کردن جراحی همراه با دارو برای کاهش خطر عود کردن بیماری است.
درمان های خانگی التهاب روده
هیچ مدرک محکمی مبنی بر اینکه آنچه می خورید باعث بیماری التهابی روده می شود وجود ندارد. اما برخی از غذاها و نوشیدنیها میتوانند علائم را بدتر کنند، ممکن است برای شما مفید باشد که یک دفترچه خاطرات غذایی برای ردیابی آنچه می خورید و همچنین احساس خود داشته باشید. اگر متوجه شدید که برخی از غذاها باعث تشدید علائم شما می شوند، می توانید سعی کنید آن غذاها را حذف کنید.
محصولات لبنی را محدود کنید. بسیاری از افراد مبتلا به بیماری التهابی روده متوجه می شوند که مشکلاتی مانند اسهال، درد شکم و گاز با محدود کردن یا عدم استفاده از محصولات لبنی بهبود می یابند. ممکن است دچار عدم تحمل لاکتوز باشید (یعنی بدن شما نمی تواند قند شیر به نام لاکتوز را در غذاهای لبنی هضم کند). استفاده از یک محصول آنزیمی مانند Lactaid نیز ممکن است کمک کند.
وعده های غذایی کوچک بخورید. ممکن است متوجه شوید که با خوردن پنج یا شش وعده غذایی کوچک در روز به جای دو یا سه وعده بزرگتر احساس بهتری دارید.
مایعات فراوان بنوشید. سعی کنید روزانه مقدار زیادی مایعات بنوشید. آب بهترین است. الکل و نوشیدنی های حاوی کافئین روده های شما را تحریک می کنند و می توانند اسهال را بدتر کنند، در حالی که نوشیدنی های گازدار اغلب گاز تولید می کنند.
مولتی ویتامین ها را در نظر بگیرید. از آنجایی که بیماری کرون می تواند با توانایی شما در جذب مواد مغذی تداخل داشته باشد و رژیم غذایی شما ممکن است محدود باشد، مکمل های مولتی ویتامین و مواد معدنی اغلب مفید هستند. قبل از مصرف هر گونه ویتامین یا مکمل، با پزشک خود مشورت کنید.
سیگار کشیدن. سیگار کشیدن خطر ابتلا به بیماری کرون را افزایش می دهد و هنگامی که به آن مبتلا شوید، سیگار می تواند آن را بدتر کند. افراد مبتلا به بیماری کرون که سیگار می کشند بیشتر احتمال دارد عود کنند و به داروها و جراحی های مکرر نیاز داشته باشند.
ورزش کنید. حتی ورزش خفیف می تواند به کاهش استرس، تسکین افسردگی و تنظیم عملکرد روده کمک کند. با پزشک یا سایر متخصصان در مورد یک برنامه ورزشی که برای شما مناسب است صحبت کنید.
جمع بندی
بیماری التهاب روده فقط از نظر جسمی روی شما تأثیر نمی گذارد، عوارض عاطفی نیز دارد. اگر علائم و نشانه ها شدید باشند، زندگی شما ممکن است حول نیاز دائمی به دویدن به توالت باشد. حتی اگر علائم شما خفیف باشد، ممکن است برای شما سخت باشد که در مکان های عمومی قرار بگیرید. همه این عوامل می توانند زندگی شما را تغییر دهند و ممکن است منجر به افسردگی شوند. دکتر حسین ضیائی فوق تخصص گوارش و کبد بزرگسالان دارای یک تیم حرفه ای و مجرب واقع در خیابان ملاصدرا تهران می باشد. شما عزیزان می توانید برای رزرو نوبت از طریق همین سایت یا تماس تلفنی با ما در ارتباط باشید و از خدمات کلینیک بهرمند شوید. در ضمن در صورت داشتن هر گونه سوال یا نظر خاص می توانید در پایین همین مقاله(قسمت دیدگاه) با ما به اشتراک بگذارید، دکتر حسین ضیایی در اولین فرصت پاسخ شما را خواهند داد.
پرسش و پاسخ بیماری التهاب روده
آیا التهاب روده خطرناک است؟
بله، در صورت عدم درمان میتواند منجر به عوارض جدی مانند زخم، خونریزی و انسداد روده شود.
آیا التهاب روده باعث سرطان میشود؟
التهاب روده مزمن (بهویژه کولیت اولسراتیو) میتواند خطر سرطان روده بزرگ را افزایش دهد، اما با کنترل بیماری و غربالگری منظم، این خطر کاهش مییابد.
