گاستریت مزمن چیست؟

گاستریت مزمن یک بیماری طولانی مدت است که در آن لایه مخاطی معده، که به عنوان مخاط معده نیز شناخته می‌شود، برای مدت طولانی‌تری ملتهب یا تحریک می‌شود. علائم معمولاً به آرامی و با گذشت زمان ظاهر می‌شوند.

در صورت عدم درمان بیماری چه اتفاقی می افتد؟

بدون درمان، گاستریت مزمن می‌تواند طی چند ماه تا چند سال پیشرفت کند تا جایی که پوشش معده آنقدر آسیب ببیند که فرد مبتلا در معرض خطر موارد زیر قرار گیرد:

• زخم‌های گوارشی
• پولیپ‌های معده یا تومورهایی که ممکن است غیرسرطانی باشند
• کم‌خونی، که بیشتر در موارد گاستریت خودایمنی دیده می‌شود.

اگرچه خطر ابتلا کم است، اما افراد مبتلا به گاستریت مزمن درمان نشده نیز در مقایسه با جمعیت عمومی در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به تومورهای سرطانی معده هستند.

فرق بین گاستریت مزمن و گاستریت حاد

گاستریت حاد نیز التهاب یا سوزش پوشش معده است، اما مدت زمان کمتری نسبت به گاستریت مزمن طول می‌کشد. فرد مبتلا به گاستریت مزمن ممکن است گاهی اوقات متوجه علائم زیادی نشود یا حتی هیچ علامتی نداشته باشد و وقتی درد ظاهر می‌شود، معمولاً خفیف و طولانی مدت است. گاستریت حاد تمایل دارد سریع‌تر شروع شود و درد اغلب شدیدتر احساس می‌شود.

گاستریت مزمن در مقابل گاستروانتریت

هر دو گاستریت حاد و مزمن مستقیماً بر معده تأثیر می‌گذارند و ممکن است باعث تهوع و استفراغ شوند. گاستروانتریت علاوه بر معده، روده‌ها را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد. در حالی که تهوع و استفراغ اغلب ناشی از گاستروانتریت است، به احتمال زیاد منجر به اسهال نیز می‌شود که از علائم گاستریت نیست.

علائم گاستریت مزمن

بسیاری از افراد آلوده به هلیکوباکتر پیلوری، که عامل اصلی گاستریت مزمن است، برای مدت طولانی هیچ علامتی ندارند و هیچ عارضه‌ای را تجربه نمی‌کنند. افرادی که علائم مرتبط با گاستریت مزمن را تجربه می‌کنند، به جای عوارض مختلف آن، ممکن است موارد زیر را تجربه کنند:

• درد یا سوزش در قسمت بالای شکم
• احساس سیری
• درد هنگام ناشتا
• درد بعد از غذا خوردن
• حالت تهوع
• استفراغ

علائم گاستریت مزمن خودایمنی نوع A

درد ممکن است در افراد مبتلا به گاستریت مزمن خودایمنی در اولویت نباشد و اکثر آنها درد را به شدت افرادی که گاستریت مزمن ناشی از هلیکوباکتر پیلوری یا داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی دارند، تجربه نخواهند کرد. برخی از افراد مبتلا به گاستریت مزمن خودایمنی ممکن است بعد از غذا خوردن احساس پری در قسمت بالای شکم، حالت تهوع یا استفراغ داشته باشند. بیماری اصلی ناشی از گاستریت مزمن خودایمنی، کم خونی خطرناک است که در اثر کمبود ویتامین B12 ایجاد می‌شود و به دلیل مشکلات جذب ویتامین B12 به دلیل اثرات گاستریت ایجاد می‌شود. با این حال، این بیماری همچنین ممکن است منجر به کم خونی فقر آهن یا سایر بیماری‌ها شود.

علائم کم‌خونی وخیم ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• اسهال
• احساس سرگیجه یا دست و پا چلفتی
• احساس خستگی
• تنگی نفس، به خصوص هنگام ورزش
• شکننده شدن ناخن‌ها و خشکی پوست
• بی‌حسی یا سوزن سوزن شدن
• اختلالات در راه رفتن
• کاهش حس چشایی و بویایی
• عدم تمرکز
• علائم روانی یا شناختی

علائم کم‌خونی فقر آهن ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• احساس خستگی
• رنگ‌پریدگی پوست
• سردرد
• شکننده شدن ناخن‌ها و خشکی پوست
• تنگی نفس
• تپش قلب
• وزوز گوش

عوارض ناشی از گاستریت مزمن

گاستریت مزمن در صورت عدم مدیریت صحیح می‌تواند منجر به سایر بیماری‌ها شود. از آنجایی که گاستریت مزمن اغلب ممکن است بدون علامت باشد، بیماری دیگری ممکن است اولین نشانه ابتلای فرد به گاستریت مزمن باشد.

زخم معده

زخم معده زخمی در پوشش معده است که در اثر آسیب به پوشش معده به دلیل قرار گرفتن طولانی مدت در معرض اسید معده ایجاد می‌شود. از هر 10 زخم معده، که به عنوان زخم‌های گوارشی نیز شناخته می‌شوند، هشت مورد به عفونت هلیکوباکتر پیلوری مرتبط هستند. استفاده طولانی مدت از مسکن‌های NSAID یکی دیگر از دلایل آن است.

گاستریت آتروفیک

اگر گاستریت مزمن شدید، به ویژه گاستریت مزمن خودایمنی نوع A، و همچنین گاستریت مزمن نوع B هلیکوباکتر پیلوری درمان نشود، می‌تواند به گاستریت آتروفیک تبدیل شود. در این حالت، لایه مخاطی محافظ در معده آسیب می‌بیند و منجر به از بین رفتن سلول‌های غده‌ای معده می‌شود که توسط سلول‌هایی که معمولاً در روده یافت می‌شوند، جبران می‌شود. در نهایت، سلول‌های غده‌ای معده با بافت روده‌ای و فیبری جایگزین می‌شوند. این فرآیند به عنوان متاپلازی روده‌ای (IM) معده شناخته می‌شود و افراد مبتلا در مقایسه با جمعیت عمومی در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به سرطان معده هستند، اگرچه خطر کلی نسبتاً کم است.

گاستریت آتروفیک نوعی گاستریت مزمن است و علائم آن به علت خاص بیماری بستگی دارد. به عنوان مثال، گاستریت آتروفیک اگر به دلیل گاستریت مزمن ناشی از باکتری هلیکوباکتر پیلوری باشد، اغلب ممکن است علائم زیادی ایجاد نکند، احتمالاً حتی هیچ علامتی هم ندارد. در حالی که فرد مبتلا به گاستریت مزمن خودایمنی که به گاستریت آتروفیک تبدیل می‌شود، ممکن است علائم کم‌خونی پرنیشیوز (مربوط به ویتامین B12) یا کم‌خونی فقر آهن را نشان دهد.

پولیپ‌ها یا تومورهای معده

پولیپ‌های معده زائده‌هایی هستند که در پوشش معده تشکیل می‌شوند. آنها معمولاً علائمی ایجاد نمی‌کنند، اما وقتی ایجاد می‌شوند، می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

• کم‌خونی
• دردناک شدن معده هنگام فشار دادن
• در موارد نادرتر، خونریزی

بیشتر پولیپ‌های معده خوش‌خیم هستند، به این معنی که سرطانی نیستند، اما برخی از آنها می‌توانند به سرطان معده تبدیل شوند. در صورت مشاهده هر یک از علائم گاستریت مزمن یا حاد، مراجعه به پزشک توصیه می‌شود.

آیا گاستریت مزمن می تواند منجر به سرطان شود؟

احتمال ابتلا به سرطان ناشی از گاستریت یا گاستریت آتروفیک کم است. با این حال، غربالگری سرطان معده برای افرادی که به گاستریت آتروفیک مبتلا هستند، در فواصل منظم توصیه می‌شود. این فواصل بین غربالگری‌ها احتمالاً بین هر یک تا سه سال بسته به توصیه پزشک خواهد بود.

سایر راه‌های مؤثر برای کاهش احتمال ابتلا به سرطان معده عبارتند از:

• رژیم غذایی سرشار از میوه و سبزیجات تازه
• رژیم غذایی کم غذاهای فرآوری شده حاوی مقدار زیادی نمک (سدیم) و چربی‌های هیدروژنه
• پرهیز از گوشت قرمز، به ویژه گوشت‌های فرآوری شده و دودی حاوی مقادیر بالای نمک نیترات و/یا نیتریت
• داشتن سبک زندگی بدون دود و نیکوتین
• عدم نوشیدن الکل

چه چیزی باعث گاستریت مزمن می‌شود؟

اگر لایه محافظ مخاط معده آسیب ببیند، اسیدهای معده می‌توانند پوشش معده زیر مخاط را تحریک کنند. در اکثر موارد، گاستریت مزمن توسط باکتری H. pylori ایجاد می‌شود. این باکتری‌ها باعث التهاب پوشش معده می‌شوند و به تدریج سلول‌های معده آسیب می‌بینند. عفونت با H. pylori معمولاً در دوران کودکی ایجاد می‌شود، اگرچه علائم اغلب تا اواخر عمر بروز نمی‌کنند. گاستریت مزمن همچنین می‌تواند توسط چندین ماده شیمیایی ایجاد شود. این علل عبارتند از:

• استفاده مکرر، دوز بالا و/یا طولانی مدت از مسکن‌های خاص مانند آسپرین، که ممکن است برای درمان غیردرد در دوزهای پایین‌تر، مثلاً پس از حمله قلبی، تجویز شوند، یا داروهای NSAID مانند ایبوپروفن یا ناپروکسن، مصرف بیش از حد الکل.
• صفرا، مایعی که کبد برای کمک به هضم غذا تولید می‌کند، وارد معده می‌شود. این به عنوان رفلاکس صفرا شناخته می‌شود.
• تعداد کمی از موارد گاستریت مزمن ناشی از یک واکنش خودایمنی (گاستریت مزمن نوع A) است.

بسته به علت اصلی، گاستریت مزمن معمولاً می‌تواند نسبتاً ساده درمان شود. گاستریت مزمن اغلب پس از شروع درمان به سرعت بهبود می‌یابد.

علل گاستریت مزمن خودایمنی

یک واکنش خودایمنی همچنین می‌تواند باعث گاستریت مزمن شود. پاسخ خودایمنی بدن باعث التهاب پوشش محافظ معده که با مخاط پوشانده شده است، می‌شود که در نهایت سلول‌های تولیدکننده مخاط را تحت تأثیر قرار داده و تخریب می‌کند. این امر منجر به کاهش سلول‌های تولیدکننده مخاط و در نتیجه، محافظت کمتر از معده می‌شود. این امر با از بین رفتن سلول‌های جداری در معده که اسید معده را تنظیم می‌کنند، همراه است. سلول‌های جداری همچنین بر جذب ویتامین B12 و آهن توسط معده تأثیر می‌گذارند. بنابراین آسیب یا از بین رفتن این سلول‌ها ممکن است باعث شود بدن ویتامین B12 و آهن کمتری برای فرآیندهای مختلف خود در دسترس داشته باشد و بنابراین منجر به کم‌خونی و سایر علائم کمبود شود. هنوز مشخص نیست چه چیزی باعث واکنش خودایمنی می‌شود، اما افراد مبتلا به گاستریت مزمن خودایمنی اغلب بیماری‌های خودایمنی دیگری مانند تیروئیدیت خودایمنی، بیماری آدیسون یا دیابت نوع I نیز دارند.

عوامل خطر گاستریت مزمن

گروه‌های جمعیتی خاص و افرادی که بیش از حد از مواد خاصی استفاده می‌کنند، در معرض خطر ابتلا به گاستریت مزمن هستند:

• استفاده مداوم از مسکن‌هایی مانند آسپرین، ایبوپروفن و ناپروکسن می‌تواند ترکیب پوشش معده را تغییر دهد، آن را کمتر محافظت کند و باعث گاستریت حاد و مزمن شود.
• مصرف بیش از حد الکل یکی دیگر از عوامل خطر رایج است.
• عفونت با هلیکوباکتر پیلوری (نوع B) یک عامل خطر بزرگ برای ایجاد گاستریت حاد و همچنین مزمن است.

تشخیص گاستریت مزمن

برای کمک به تشخیص گاستریت مزمن، پزشک سابقه پزشکی فرد، از جمله استفاده از داروهایی مانند آسپرین، مسکن‌های NSAID و آنتی‌اسیدها، و همچنین مصرف الکل و سفر به کشورهایی که عفونت هلیکوباکتر پیلوری در آنها شایع است را بررسی می‌کند. به عنوان مثال، تخمین زده می‌شود که از هر ۱۰ نفر در نیجریه، پرتغال و استونی، حدود ۹ نفر به هلیکوباکتر پیلوری آلوده هستند. پزشک همچنین معاینه فیزیکی شکم را انجام می‌دهد. بسته به این عوامل، ممکن است از تعدادی آزمایش برای کمک به تشخیص یا ارزیابی علل احتمالی استفاده شود:

• آزمایش برای هلیکوباکتر پیلوری. این آزمایش‌ها ممکن است شامل آزمایش خون، مدفوع یا تنفس باشد.
• آزمایش خون برای کم‌خونی
• آزمایش خون برای یافتن آنتی‌بادی‌هایی که به اشتباه پاسخ ایمنی را علیه سلول‌های معده خود فرد تحریک می‌کنند.
• آزمایش خون برای عملکرد کبد و کلیه
• آزمایش مدفوع برای وجود خون

چگونه گاستریت مزمن را درمان کنیم؟

نحوه درمان گاستریت مزمن به علت اصلی آن بستگی دارد. اگر این بیماری ناشی از مصرف طولانی مدت و بیش از حد داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی یا الکل باشد، فرد باید مصرف این مواد را متوقف کند. یک متخصص پزشکی می‌تواند با مسکن‌های جایگزین یا هرگونه عوارض ترک، به شما کمک کند و همچنین شما را به سایر پشتیبانی‌های مورد نیاز، مانند گروه‌های حمایتی برای ترک الکل، هدایت کند.

درمان هلیکوباکتر پیلوری

آنتی‌بیوتیک‌ها می‌توانند عفونت هلیکوباکتر پیلوری را درمان کنند. خلاص شدن بدن از شر این باکتری‌ها اغلب گاستریت را درمان می‌کند. در وهله اول، معمولاً ترکیبی از سه دارو برای درمان عفونت هلیکوباکتر پیلوری استفاده می‌شود. این درمان معمولاً شامل یک مهارکننده پمپ پروتون (PPI)، دارویی که میزان اسید تولید شده توسط معده را کاهش می‌دهد، و همچنین دو آنتی‌بیوتیک خواهد بود. این به عنوان درمان سه‌گانه شناخته می‌شود و دوره درمان بین 10 تا 14 روز طول می‌کشد. در اکثر موارد، درمان سه‌گانه با موفقیت عفونت را از بین می‌برد. در صورت نیاز به درمان اضافی، پزشکان اغلب درمان چهارگانه را توصیه می‌کنند. این شامل یک PPI و سه آنتی‌بیوتیک است و همچنین بین 10 تا 14 روز طول می‌کشد.

درمان متاپلازی روده

گاستریت مزمن می‌تواند منجر به تغییر در پوشش معده شود که به عنوان متاپلازی روده (IM) شناخته می‌شود. این زمانی است که سلول‌های معده تغییر می‌کنند و بیشتر شبیه سلول‌های روده می‌شوند. متاپلازی روده با افزایش خطر ابتلا به سرطان همراه است، اما خطر همچنان کم است. در حالی که درمان عفونت H. pylori، گاستریت مزمن را از بین می‌برد، هنوز مشخص نیست که آیا این درمان در معکوس کردن متاپلازی روده نیز مؤثر خواهد بود یا خیر. شواهد نشان می‌دهد که از بین بردن H. pylori حداقل ممکن است متاپلازی روده را کند کند.

درمان گاستریت مزمن خودایمنی

در حال حاضر، هیچ درمانی برای درمان گاستریت مزمن خودایمنی وجود ندارد. با این حال، کمبود ویتامین B12 و آهن که اغلب باعث آن می‌شود را می‌توان با مکمل‌ها، به شکل قرص، آمپول یا تزریق داخل وریدی درمان کرد. اگرچه گاستریت مزمن خودایمنی را نمی‌توان با درمان از بین برد، اما خطر ابتلا به سرطان معده به عنوان عارضه‌ای از این بیماری هنوز هم بسیار کم است. با این وجود، پزشک ممکن است آندوسکوپی‌های بعدی را برای تشخیص هرگونه علائم اولیه سرطان معده توصیه کند. درمان سرطان معده عموماً هر چه زودتر تشخیص داده و درمان شود، مؤثرتر است. آندوسکوپی‌های بعدی ممکن است برای نظارت بر پیشرفت گاستریت آتروفیک و تشخیص هرگونه علائم اولیه سرطان معده توصیه شوند که به شما امکان می‌دهد در اسرع وقت آن را با بهترین نتیجه ممکن درمان کنید.

رژیم غذایی و درمان‌های خانگی برای گاستریت مزمن

رژیم غذایی نقشی در ایجاد گاستریت مزمن ندارد، اگرچه برای کاهش علائم، افراد ممکن است توصیه کنند که از خوردن چیزهایی که معده را تحریک می‌کنند، مانند غذاهای چرب، تند یا بسیار اسیدی، خودداری کنند. برخی افراد ترجیح می‌دهند مصرف غذاهای حاوی لاکتوز یا گلوتن را کاهش دهند. سایر تغییرات سبک زندگی که ممکن است مفید باشد شامل خوردن وعده‌های غذایی کوچک‌تر و مکرر به جای وعده‌های بزرگ است. وعده‌های غذایی جوانه، کاهش وزن و مدیریت استرس. داروهای بدون نسخه، مانند آنتی‌اسیدها، ممکن است علائم معده و گوارشی را تسکین دهند، اما مشکل اساسی را برطرف نمی‌کنند. داروهای بدون نسخه نباید زیاد مصرف شوند و به آنها اعتماد کرد. اگر علائم بیش از یک هفته ادامه یابد یا شدید باشد، باید با یک متخصص پزشکی مشورت شود. دکتر حسین ضیائی فوق تخصص گوارش و کبد بزرگسالان دارای یک تیم حرفه ای و مجرب واقع در خیابان ملاصدرا تهران می باشد. شما عزیزان می توانید برای رزرو نوبت از طریق همین سایت یا تماس تلفنی با ما در ارتباط باشید و از خدمات کلینیک بهرمند شوید.

سوالات متداول گاستریت مزمن

آیا درمانی برای گاستریت مزمن وجود دارد؟

گاستریت مزمن ناشی از باکتری H. pylori یا با استفاده از NSAIDها یا الکل را می‌توان با از بین بردن باکتری یا قطع مصرف این ماده درمان کرد. با این حال، اگر فردی مدت طولانی به گاستریت مزمن مبتلا بوده باشد، برخی از آسیب‌های وارده به پوشش داخلی معده ممکن است دائمی باشد.

 آیا گاستریت مزمن خطرناک است؟

گاستریت مزمن به خودی خود خطرناک نیست، اما مانند گاستریت حاد می‌تواند منجر به مشکلات دیگری مانند زخم معده شود. علاوه بر این، می‌تواند به مرحله جدی‌تری تبدیل شود. اگر گاستریت مزمن به گاستریت آتروفیک تبدیل شود، می‌تواند خطر ابتلا به زخم معده، کم‌خونی، پولیپ یا تومورهای غیرسرطانی و سرطان معده را نیز افزایش دهد.

گاستریت مزمن آنترال چیست؟

گاستریت آنترال فقط قسمت پایینی معده، معروف به آنتروم، را تحت تأثیر قرار می‌دهد نه کل معده. درست مانند گاستریتی که کل معده را تحت تأثیر قرار می‌دهد، گاستریت آنترال می‌تواند مزمن یا حاد باشد. گاستریت ناشی از هلیکوباکتر پیلوری اغلب قبل از گسترش به بقیه معده، در آنتروم متمرکز می‌شود.

 مخاط معده چیست؟

مخاط معده، پوشش داخلی یا غشای مخاطی معده است. این لایه توسط یک لایه مخاطی ضخیم پوشیده شده است و نه تنها اسید لازم برای تجزیه غذای ورودی به معده را تولید می‌کند، بلکه از معده در برابر اسیدی که ایجاد می‌کند نیز محافظت می‌کند. گاستریت زمانی اتفاق می‌افتد که مخاط معده ملتهب شود.

گاستریت مزمن چه مدت طول می‌کشد؟

گاستریت مزمن، به ویژه انواع رایج ناشی از هلیکوباکتر پیلوری یا به دلیل مواد محرک مانند الکل یا داروهای مسکن، معمولاً پس از شروع درمان مناسب به سرعت بهبود می‌یابد. با این حال، اگر این بیماری درمان نشود، گاستریت مزمن می‌تواند ماه‌ها یا حتی سال‌ها فرد را تحت تأثیر قرار دهد. به طور بالقوه، مانند گاستریت خودایمنی نادرتر، ممکن است حتی با وجود درمان حمایتی، تا آخر عمر فرد ادامه یابد.