بیماران مصرفکننده داروهای سرکوبکننده ایمنی، به دلیل ضعف عملکرد سیستم ایمنی، در معرض خطر بالاتری از ابتلا به عفونتها قرار دارند. واکسیناسیون بهعنوان یکی از مؤثرترین راهکارهای پیشگیری از بیماریهای عفونی، در این گروه از بیماران اهمیت ویژهای دارد. با این حال، انتخاب زمان مناسب، نوع واکسن و پایش ایمنیزایی، نیازمند دقت و توجه بیشتری نسبت به جمعیت عادی است.
فهرست مطالب
داروهای سرکوبکننده ایمنی
داروهای سرکوبکننده ایمنی برای درمان بیماریهای خودایمنی (مانند لوپوس، آرتریت روماتوئید، کولیت اولسراتیو، کرون)، بیماریهای پیوند اعضا، برخی بدخیمیها و اختلالات هماتولوژیک تجویز میشوند. این داروها شامل گلوکوکورتیکوئیدها (مانند پردنیزولون)، متوترکسات، آزاتیوپرین، مایکوفنولات، سیکلوسپورین، تاکرولیموس و داروهای بیولوژیک (مانند اینفلیکسیماب، آدالیمومب) هستند.
اثرات داروهای سرکوبکننده ایمنی بر پاسخ به واکسن
اثربخشی واکسن در بیماران ایمنوساپرس ممکن است به علت مهار پاسخ ایمنی کاهش یابد. نوع دارو، دوز مصرفی، مدت مصرف و وضعیت بیماری زمینهای در میزان پاسخدهی نقش دارند. برخی واکسنها ممکن است ایمنیزایی ناکافی ایجاد کنند و نیاز به دوزهای یادآور یا بررسی سطح آنتیبادی داشته باشند.
واکسیناسیون پیش از شروع درمان
در صورتی که امکانپذیر باشد، توصیه میشود تمام واکسیناسیونهای لازم، خصوصاً واکسنهای زنده، پیش از شروع داروهای ایمنوساپرس انجام شود. حداقل فاصله زمانی بین تزریق واکسن زنده و آغاز درمان ایمنوساپرس، بسته به نوع واکسن، معمولاً ۲ تا ۴ هفته در نظر گرفته میشود.
واکسیناسیون در حین مصرف دارو
واکسیناسیون در حین مصرف داروهای سرکوبکننده ایمنی نیز امکانپذیر است، اما باید با در نظر گرفتن نوع واکسن، سطح ایمنی بیمار و خطرات احتمالی انجام شود.
واکسنهای غیرزنده (غیرفعالشده)
این دسته واکسنها، مانند واکسن آنفلوآنزا، پنوموکوک، هپاتیت B، دیفتری–کزاز–سیاهسرفه (Tdap)، کووید-۱۹ (mRNA) و HPV، در بیماران ایمنوساپرس ایمن هستند و قابل استفادهاند. هرچند ممکن است پاسخ ایمنی ضعیفتر باشد، اما خطر بیماری شدید در این گروه آنقدر زیاد است که توصیه به تزریق وجود دارد.
واکسنهای زنده تضعیفشده
واکسنهایی مانند MMR، واریسلا، زوستاوکس و تب زرد، به دلیل خطر بالقوه ایجاد بیماری، در افرادی که تحت درمان ایمنوساپرس هستند، ممنوع یا نیازمند بررسی دقیقتر هستند. تنها در صورت قطع دارو به مدت کافی و با مشورت پزشک، میتوان این واکسنها را تجویز کرد.
واکسیناسیون علیه ویروس SARS-CoV-2
واکسیناسیون علیه کووید-۱۹ با واکسنهای غیرفعالشده یا mRNA بهشدت توصیه میشود. بیمارانی که داروهای بیولوژیک یا دوز بالای کورتون مصرف میکنند، ممکن است پاسخ ایمنی کمتری به واکسن داشته باشند. دریافت دوز سوم یا یادآور برای افزایش ایمنی توصیه میشود. همچنین، واکسیناسیون اطرافیان و رعایت اصول پیشگیری اهمیت بالایی دارد.
واکسیناسیون پنوموکوک و آنفلوآنزا
واکسن آنفلوآنزا باید هر ساله تجویز شود. برای پنوموکوک، هر دو واکسن PCV13 و PPSV23 باید طبق برنامه مشخص (با فاصله زمانی مناسب) تزریق شوند.
واکسیناسیون علیه هپاتیت B
پاسخدهی به واکسن هپاتیت B در این بیماران کاهش مییابد. گاهی نیاز به دوزهای بالاتر یا بررسی سطح آنتیبادی پس از واکسیناسیون وجود دارد. اگر پاسخ مناسب حاصل نشود، تکرار واکسیناسیون ضروری است.
زمانبندی واکسیناسیون
- بهترین زمان واکسیناسیون پیش از شروع درمان سرکوبگر ایمنی است.
- در صورت امکان، باید حداقل ۲ هفته بین تزریق واکسن غیرزنده و شروع درمان فاصله باشد.
- در بیماران با درمان مزمن، واکسنها در دورههای با حداقل میزان سرکوب سیستم ایمنی تزریق شوند.
پایش پاسخ ایمنی
در برخی موارد (مانند واکسن هپاتیت B)، اندازهگیری سطح آنتیبادی برای ارزیابی پاسخ ایمنی توصیه میشود. در صورت پاسخ ناکافی، دوز یادآور تجویز میشود.
واکسیناسیون اطرافیان
برای کاهش خطر انتقال عفونت، اعضای خانواده و افراد نزدیک به بیمار باید طبق برنامه ایمنسازی شوند. استفاده از واکسنهای زنده در اطرافیان تنها در صورتی مجاز است که احتمال انتقال ویروس کاهش یافته باشد (مثلاً اجتناب از تماس با مدفوع نوزاد تازه واکسینهشده با واکسن روتاویروس).
ملاحظات خاص برای واکسیناسیون
- در کودکان مبتلا به بیماریهای خودایمنی، برنامه واکسیناسیون بر اساس جدول کشوری و وضعیت دارویی تنظیم میشود.
- در بیماران مبتلا به HIV، واکسیناسیون بر اساس سطح CD4 انجام میشود.
- در بیماران پیوندی، واکسن زنده تا یک سال پس از پیوند ممنوع است.
عوارض احتمالی واکسنها
عوارض واکسن در بیماران ایمنوساپرس معمولاً مشابه جمعیت عادی است. عوارض شایعی مانند تب، درد محل تزریق و بیحالی ممکن است رخ دهد. خطر واکسن زنده در صورت وجود ایمنی ناقص بیشتر است و نباید تجویز شود.
نتیجهگیری
واکسیناسیون در بیماران مصرفکننده داروهای سرکوبکننده ایمنی، گامی اساسی برای پیشگیری از عفونتهای شدید و تهدیدکننده زندگی است. با توجه به کاهش پاسخ ایمنی، انجام واکسیناسیون در زمان مناسب، انتخاب واکسنهای بیخطر و بررسی پاسخ ایمنی از اهمیت ویژهای برخوردار است. همکاری نزدیک بیمار با تیم درمانی و پایبندی به توصیهها، راه را برای ایمنی بهتر و کیفیت زندگی بالاتر هموار میکند. دکتر حسین ضیائی فوق تخصص گوارش و کبد بزرگسالان دارای یک تیم حرفه ای و مجرب واقع در خیابان ملاصدرا تهران می باشد. شما عزیزان می توانید برای رزرو نوبت از طریق همین سایت یا تماس تلفنی با ما در ارتباط باشید و از خدمات کلینیک بهرمند شوید. در ضمن در صورت داشتن هر گونه سوال یا نظر خاص می توانید در پایین همین مقاله(قسمت دیدگاه) با ما به اشتراک بگذارید، دکتر حسین ضیایی در اولین فرصت پاسخ شما را خواهند داد.
