تنگی مری چیست؟ علت، علائم و درمان آن

تنگی مری به انگلیسی Esophageal Strictures، باریک شدن غیرطبیعی مری است. مری شما لوله بلع است که از طریق قفسه سینه، از دهان تا معده شما امتداد دارد. تنگی مری زمانی اتفاق می‌افتد که هر کانال یا مجرایی در بدن شما باریک‌تر یا منقبض می‌شود. تنگی مری می‌تواند عبور مواد از آن کانال را دشوار کند. در مری، تنگی مری می‌تواند باعث مشکل در بلع شود.

بسیاری از بیماری‌ها می‌توانند باعث تنگی مری شوند. این مشکل ممکن است به دلیل عوامل داخلی یا خارجی باشد. عوامل داخلی باعث التهاب یا سفتی در دیواره داخلی مری می‌شوند و در نتیجه مری هنگام بلع به‌خوبی باز نمی‌شود. عوامل خارجی هم می‌توانند با فشار آوردن اندام‌ها یا توده‌های اطراف به مری، باعث تنگی آن شوند. این روند معمولاً به‌صورت تدریجی ایجاد می‌شود.

تنگی مری چقدر خطرناک است؟

متخصصان تنگی مری را جدی می‌گیرند زیرا می‌توانند بر بلع شما تأثیر بگذارند و با گذشت زمان بدتر می‌شوند. اگرچه معمولاً به آرامی ایجاد می‌شوند، ترجیح می‌دهند در اسرع وقت آنها را درمان کنند تا از بدتر شدن آنها جلوگیری شود. اکثر تنگی‌ها با مداخلات جزئی قابل درمان هستند. با این حال، درصد کمی از آنها به دلیل سرطان بوجود می آید که معمولاً جدی‌تر است.

علائم تنگی مری چیست؟

اولین و رایج‌ترین علامتی که متوجه آن خواهید شد این است که بلعیدن آن سخت‌تر می‌شود. ممکن است بتوانید برای مدتی با برداشتن لقمه‌های کوچک‌تر و جویدن کامل‌تر، این مشکل را مدیریت کنید. همچنین ممکن است بدون اینکه متوجه شوید، از غذاهای سفت‌تر اجتناب کنید. اما با بدتر شدن تنگی، این تنظیمات کمتر کمک می‌کنند. ممکن است احساس کنید که توده‌ای در گلویتان وجود دارد یا عضلات گلویتان کار نمی‌کنند.

همچنین ممکن است موارد زیر را تجربه کنید:

• درد قفسه سینه غیر قلبی
• سرفه یا خفگی هنگام تلاش برای بلع
• برگشت غذا یا بالا آمدن غذا
• کاهش وزن ناخواسته ناشی از کاهش مصرف غذا

شایع‌ترین علت تنگی مری چیست؟

بیشتر تنگی‌های مری (تا 75٪) ناشی از رفلاکس اسید معده به مری است. این زمانی است که اسید معده به طور معمول به مری شما برمی‌گردد و پوشش مخاطی را تحریک می‌کند. رفلاکس مزمن اسید باعث التهاب مزمن در داخل مری شما می‌شود. با گذشت زمان، این می‌تواند منجر به زخم (فیبروز) شود. بافت زخم، مری شما را تنگ می‌کند. این می‌تواند در بخشی از آن یا تمام آن اتفاق بیفتد، بسته به اینکه اسید تا چه حد حرکت می‌کند. علت تنگی مری به چند نوع اصلی تقسیم می‌شوند:

ازوفاژیت مزمن

بیشتر علل شایع تنگی مری، انواعی ازوفاژیت مزمن هستند، التهاب طولانی مدت پوشش مری(التهاب مزمن) باعث تورم و زخم می‌شود. رفلاکس مزمن اسید شایع‌ترین علت ازوفاژیت مزمن است، اما چندین علت دیگر نیز وجود دارد، از جمله:

ازوفاژیت ناشی از دارو

فرسایش پوشش مری شما در اثر بلع بیش از حد داروهای خاص، به ویژه NSAID ها (داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی) و استامینوفن است. پتاسیم نیز می‌تواند باعث آن شود.

ازوفاژیت عفونی

عفونت‌های ویروسی مزمن، از جمله HPV، HSV-1 و CMV، و عفونت‌های قارچی مانند کاندیدا آلبیکنس، می‌توانند در افرادی که سیستم ایمنی ضعیف‌تری دارند، باعث التهاب مری شوند.

ازوفاژیت ائوزینوفیلیک

این بیماری خودایمنی نادر باعث می‌شود سیستم ایمنی بدن شما نسبت به آلرژن‌های بالقوه بیش از حد واکنش نشان دهد و باعث التهاب مزمن شود. این بیماری می‌تواند در دوران کودکی شروع شود.

آسیب تروماتیک

آسیب تروماتیک به پوشش مری شما همچنین می‌تواند باعث ایجاد زخم و تنگی شود. این شامل آسیب‌های تصادفی، عمدی و یاتروژنیک (مربوط به درمان پزشکی) می‌شود. آسیب‌ها می‌توانند باعث تورم و زخم در داخل یا خارج مری شما شوند. وقتی در خارج از مری باشد، ممکن است مری شما را فشرده کند. برخی از علل عبارتند از:

• خوردن مواد سوزاننده. بلعیدن تصادفی یا عمدی چیزی سوزاننده یا خورنده.
• آسیب حرارتی. بلعیدن تصادفی چیزی بسیار داغ و سوزش مری.

درمان‌ سرطان

پرتودرمانی برای درمان سرطان در این ناحیه می‌تواند باعث التهاب مری (موکوزیت) شود. تنگی مری ناشی از پرتودرمانی، یک عارضه جانبی احتمالی است. جراحی برای برداشتن سرطان از مری نیز می‌تواند باعث ایجاد زخم و تنگی شود.

سرطان

سرطان مری یک علت نادر اما محتمل تنگی مری است. وقتی این اتفاق می‌افتد، التهاب و زخم نیست که مری شما را تنگ می‌کند، بلکه رشد بیش از حد سلول‌های سرطانی است. این رشد بیش از حد، در مقایسه با فرآیند التهاب و زخم، به سرعت رخ می‌دهد. اگر علائمی مانند مشکل در بلع سریع و غیرمنتظره ایجاد کردید، فوراً به پزشک مراجعه کنید.

بیشتر موارد سرطان مری مربوط به ازوفاژیت مزمن است که اغلب ناشی از رفلاکس اسید مزمن است. در برخی موارد، ازوفاژیت مزمن می‌تواند باعث تغییرات سلولی در پوشش مری شما شود. این تغییرات، که به عنوان متاپلازی روده‌ای یا مری بارت شناخته می‌شوند، می‌توانند منجر به تغییرات سرطانی شوند. وقتی تومورها در خارج از مری شما ایجاد می‌شوند، می‌توانند آن را فشرده کنند. سرطان‌های مری شامل موارد زیر است:

• آدنوکارسینوم
• کارسینوم سلول سنگفرشی
• سرطان متاستاتیک (از جایی دیگر، مانند ریه‌های شما پخش می‌شود)

عوامل خطر ابتلا به تنگی مری چیست؟

اگر سابقه موارد زیر را داشته باشید، احتمال ابتلا به تنگی مری در شما بیشتر است:

• بیماری رفلاکس معده به مری
• ازوفاژیت ائوزینوفیلیک
• استفاده مکرر از مسکن‌های بدون نسخه (OTC)
• درمان سرطان در ناحیه گردن یا قفسه سینه

تنگی مری چگونه تشخیص داده می‌شود؟

آزمایش بلع باریم

اختلالات مری اغلب توسط متخصص گوارش تشخیص داده می‌شوند. آنها علائم و سابقه سلامتی شما را بررسی می‌کنند و سپس با استفاده از یکی از دو آزمایش رایج، به دنبال شواهدی از تنگی می‌گردند. اولین مورد از این آزمایش‌ها، نوعی عکس‌برداری با اشعه ایکس که به آن آزمایش بلع باریم نیز گفته می‌شود. برای این آزمایش، شما یک ماده گچی به نام باریم را می‌بلعید و دستگاه اشعه ایکس از بلع شما فیلم زنده می‌گیرد.

آندوسکوپی مری

برای این آزمایش، شما بیهوش خواهید شد و متخصص گوارش شما یک آندوسکوپ را از طریق مری شما به گلویتان منتقل می‌کند. آندوسکوپ یک دوربین کوچک در انتهای یک لوله بلند و نازک است. این لوله، پوشش داخلی مری شما را با جزئیات نشان می‌دهد. در صورت لزوم، پزشک شما می‌تواند از طریق آندوسکوپ بیوپسی نیز انجام دهد تا به تشخیص بیماری کمک کند.

درمان تنگی مری چگونه است؟

هدف از درمان تنگی مری، باز کردن مجدد دهانه آن است تا بتوانید به طور کافی و راحت بلع کنید. برای اکثر تنگی‌ها، اتساع مری این کار را انجام می‌دهد. اتساع به معنای کشش دهانه با یک بالون یا سیلندر است که هر بار کمی گشاد می‌شود. اتساع معمولاً در درمان تنگی‌های ساده موفقیت‌آمیز است. تنگی‌های پیچیده ممکن است به درمان پیچیده‌تری نیاز داشته باشند.

متخصصان، تنگی مری را در صورتی ساده می‌دانند که ناحیه نسبتاً کوچکی باشد، مرزهای مستقیمی داشته باشد و هنوز به اندازه‌ای پهن باشد که بتوانید مواد جامد را از طریق آن ببلعد. تنگی‌های ناشی از ازوفاژیت مزمن معمولاً ساده هستند. از سوی دیگر، تنگی پیچیده ممکن است طولانی یا نامنظم باشد، یا آنقدر باریک باشد که فقط بتوانید مایعات را ببلعید. سرطان، یا بیماری تروما ممکن است باعث تنگی‌های پیچیده‌تر مری شود.

درمان تنگی مری با روش اتساع

اتساع یک عمل سرپایی است که شما هفته‌ای یک بار یا بیشتر به مدت چند هفته انجام خواهید داد، تا زمانی که مری شما به قطر هدف خود برسد. در طول هر جلسه، پزشک به تدریج مری را گشاد می‌کند. اکثر تنگی‌ها با چند جلسه بهبود می‌یابند، اما برخی از تنگی‌های پیچیده در برابر اتساع مقاوم هستند یا عود می‌کنند. این تنگی‌ها ممکن است به درمان‌های دیگری نیاز داشته باشند.

درمان تنگی مری ترکیبی

تنگی‌های مری مقاوم یا مکرر که به اتساع به تنهایی پاسخ نمی‌دهند، ممکن است به ترکیبی از درمان‌ها نیاز داشته باشند. تنگی‌های سرطانی (بدخیم) ممکن است به رویکردی کاملاً متفاوت نیاز داشته باشند. از آنجایی که درمان خود سرطان در اولویت اصلی است، پزشکان اغلب در این موارد، اتساع را به تعویق می‌اندازند. آنها ممکن است ابتدا نیاز به انجام جراحی یا سایر درمان‌ها داشته باشند و تنگی شما را به روش‌های موقت‌تری درمان کنند.

درمان تنگی مری با دارو

پزشکان گاهی اوقات از تزریق استروئید در محل تنگی برای کاهش التهاب و جلوگیری یا به تأخیر انداختن عود تنگی پس از اتساع استفاده می‌کنند. محققان در حال آزمایش تزریق داروی جایگزین به نام میتومایسین C برای جلوگیری از فیبروز هستند.

درمان تنگی مری با استریکوپلاستی آندوسکوپی

در این روش که به آن درمان برشی نیز گفته می‌شود، راهی برای شکستن بافت اسکار در تنگی شما با یک چاقوی سوزنی الکتروسرجری است. پزشک در هر جلسه تا هشت برش ایجاد می‌کند و از طریق آندوسکوپ کار می‌کند. این کار ممکن است چند جلسه طول بکشد.

درمان تنگی مری با استنت‌گذاری

استنت یک لوله کوچک است که برای باز نگه داشتن مجاری باز در بدن شما که بیش از حد تنگ شده‌اند، استفاده می‌شود. متخصصان گاهی اوقات استنت‌هایی را برای کمک به باز نگه داشتن مری قرار می‌دهند.

درمان تنگی مری باجراحی

ازوفاژکتومی(جراحی برای برداشتن بخشی یا تمام مری) ممکن است برای تنگی‌های بدخیم و مواردی که به سایر درمان‌ها پاسخ نمی‌دهند، ضروری باشد. اگر رفلاکس اسید مزمن دارید، پزشک شما ممکن است یک عمل جراحی جزئی را برای رفع آن پیشنهاد کند تا از آسیب بیشتر جلوگیری شود.

آیا تنگی مری قابل درمان است؟

تنگی مری قابل درمان است و اکثر آنها به درمان‌های محافظه‌کارانه مانند گشادکننده پاسخ می‌دهند، که به سرعت برای تسکین علائم شما عمل می‌کند. درمان برخی از تنگی‌های پیچیده کمی دشوارتر است. ممکن است نیاز به درمان طولانی، درمان‌های متعدد یا درمان‌های فشرده‌تر مانند جراحی داشته باشند. همچنین مهم است که علت اصلی تنگی شما را برطرف کنید تا از وقوع مجدد آن جلوگیری شود.

چه مدت بعد احساس بهتری خواهم داشت؟

گشادگی به تدریج عمل می‌کند و مری شما را کمی باز می‌کند. بلعیدن بعد از هر جلسه کمی آسان‌تر می‌شود، اما ممکن است کمی احساس درد نیز داشته باشید. تنگی‌های ساده معمولاً می‌توانند در عرض چند هفته با موفقیت گشاد شوند. با توجه به مدت زمانی که طول می‌کشد تا اکثر تنگی‌ها ایجاد شوند، این بهبودی نسبتاً سریع است. اگر به درمان پیچیده‌تری نیاز دارید، پزشک شما می‌تواند به شما ایده‌ای از آنچه انتظار دارید بدهد.

آیا می‌توان از تنگی مری پیشگیری کرد؟

همه علل قابل پیشگیری نیستند، اما برخی از شایع‌ترین آنها قابل پیشگیری هستند. اگر علائم التهاب مری یا رفلاکس اسید مزمن(مانند سوزش سر دل یا درد قفسه سینه) دارید، به پزشک خود مراجعه کنید. مهم است بدانید که این علائم فقط یک مزاحمت نیستند، بلکه نشانه ای از آسیب واقعی هستند. آنها همچنین معمولاً قابل درمان هستند، پس از اینکه پزشک علت را مشخص کرد.

تغییر رژیم غذایی برای درمان تنگی مری

ممکن است لازم باشد رژیم غذایی خود را تغییر دهید تا بلعیدن در هنگام تنگی مری آسان‌تر شود. همچنین ممکن است لازم باشد رژیم غذایی خود را قبل و بعد از درمان تنگی خود تنظیم کنید. پزشک شما دستورالعمل‌های خاصی را به شما ارائه خواهد داد. پزشکان معمولاً برای تنگی مری، رژیم غذایی نرم گوارشی را توصیه می‌کنند. رژیم غذایی نرم، کم فیبر، هضم آسان و به آرامی از مری عبور می‌کند.

جمع بندی

تنگی مری وضعیتی است که در آن لوله مری باریک می‌شود و عبور غذا به سمت معده دشوار می‌گردد. این مشکل می‌تواند ناشی از رفلاکس معده، التهاب مزمن، بلع مواد خورنده، پرتودرمانی یا تومورها باشد. علائم شایع آن شامل بلع سخت (دیسفاژی)، گیر کردن غذا در گلو، درد قفسه سینه، کاهش وزن و سوزش سر دل است. دکتر حسین ضیائی فوق تخصص گوارش و کبد بزرگسالان دارای یک تیم حرفه ای و مجرب واقع در خیابان ملاصدرا تهران می باشد. شما عزیزان می توانید برای رزرو نوبت از طریق همین سایت یا تماس تلفنی با ما در ارتباط باشید و از خدمات کلینیک بهرمند شوید. در ضمن در صورت داشتن هر گونه سوال یا نظر خاص می توانید در پایین همین مقاله(قسمت دیدگاه) با ما به اشتراک بگذارید، دکتر حسین ضیایی در اولین فرصت پاسخ شما را خواهند داد.

my.clevelandclinic.org