آزمایش تنفس هیدروژن Hydrogen Breath Test روشی ساده و غیرتهاجمی برای تشخیص بیماریهای شایع دستگاه گوارش، از جمله عدم تحمل لاکتوز و SIBO (رشد بیش از حد باکتریهای روده کوچک) است. برای اطمینان از صحت نتایج، به مقداری آمادگی قبلی نیاز است. آزمایش تنفس، هضم قندهای خاص را با اندازهگیری گازی که در بازدم خود بیرون میدهید، معمولاً هیدروژن و متان، ارزیابی میکند.
فهرست مطالب
آزمایش تنفس هیدروژن چیست؟
آزمایش تنفس هیدروژن یک آزمایش پزشکی ساده است که سطح گاز هیدروژن (HO2) را در بازدم شما اندازهگیری میکند. این آزمایش برای کمک به تشخیص مشکلات گوارشی رایج، از جمله سندروم روده تحریک پذیر( ،(IBS)، رشد بیش از حد باکتریهای روده کوچک(SIBO) و عدم تحمل لاکتوز استفاده میشود. نسخههای مختلف این آزمایش، هضم قندهای مختلف را در شما اندازهگیری میکنند. نتایج به پزشک درمانی کمک میکند تا علل خاص مشکلات گوارشی شما را تأیید یا رد کنند.
آزمایش تنفس هیدروژن چه چیزی را تشخیص میدهد؟
بسیاری از بیماریهای مختلف گوارشی باعث ایجاد سطح غیرطبیعی هیدروژن در روده شما میشوند که میتوان آن را در تنفس شما اندازهگیری کرد. اما وقتی پزشک شما آزمایش تنفس هیدروژن را پیشنهاد میکند، معمولاً برای تأیید یا رد یکی از دو حالت زیر است:
عدم تحمل یک قند خاص، مانند لاکتوز، فروکتوز، ساکارز یا سوربیتول که به آن سوء جذب کربوهیدرات نیز گفته میشود. در بیشتر موارد عدم تحمل لاکتوز شایعترین نوع است.
رشد بیش از حد باکتریهای روده کوچک (SIBO). این زمانی است که باکتریهای مفید از روده بزرگ شما به روده کوچک شما منتقل شدهاند، جایی که به آن تعلق ندارند. در فرآیند تشخیص سندروم روده تحریکپذیر (IBS)، هر دوی این شرایط باید به عنوان عوامل مؤثر احتمالی مورد بررسی قرار گیرند.
آزمایش تنفس هیدروژن چگونه کار میکند؟
اگر تا به حال گاز معده(نفخ و تورم) ناشی از سوء هاضمه را تجربه کردهاید، احتمالاً حداقل بخشی از آن گاز هیدروژن بوده است. که در این صورت، فقط یک چیز باعث آن میشود: باکتریهای بیهوازی روده که قندها و کربوهیدراتها را در روده شما هضم میکنند. این فرآیند تخمیر نامیده میشود.
قرار است این باکتریها در روده بزرگ شما زندگی کنند، جایی که نقش مهمی در هضم غذا دارند. اما قرار نیست قندها و کربوهیدراتها بخش عمدهای از رژیم غذایی آنها باشند. در یک سیستم گوارش سالم، قندها و کربوهیدراتهایی که میخورید قبل از رسیدن به باکتریهای روده بزرگ شما از قبل هضم میشوند. اگر تا آن زمان به طور کامل هضم نشده باشند، باکتریهای بیهوازی آنها را هضم کرده و به گاز تبدیل میکنند.
گاز موجود در روده بزرگ شما جذب خون شده و به ریههای شما منتقل میشود، جایی که از طریق تنفس شما خارج میشود. به این ترتیب تنفس شما میتواند بیانگر فعل و انفعالات در روده بزرگ باشد. آزمایش تنفس هیدروژن، سطح هیدروژن موجود در تنفس شما را پس از مصرف یک قند خاص اندازهگیری میکند. مقدار هیدروژن و سرعت تولید آن، به پزشک شما اطلاعاتی در مورد نحوه عملکرد هضم ارائه میدهد.
آیا آزمایشهای تنفس، گازهای دیگر را نیز اندازهگیری میکنند؟
گاز متان
از آنجا که مجموعه باکتریهای روده هر فرد کمی متفاوت است، برخی افراد متان بیشتری نسبت به هیدروژن در تنفس خود دارند. به همین دلیل، امروزه اکثر کلینیکها هر دو گاز را به طور همزمان اندازهگیری میکنند. هر دو به یک روش اندازهگیری میشوند. با این حال، آزمایش متان جدیدتر است و ممکن است به اندازه آزمایش تنفس هیدروژن دقیق نباشد.
دی اکسید کربن
نوع دیگری از آزمایش تنفس، سطح دی اکسید کربن (CO2) موجود در تنفس شما را اندازهگیری میکند. آزمایش تنفس هلیکوباکتر پیلوری یکی از آنهاست. این آزمایش به دلیل آنچه در طول آزمایش میخورید، از آزمایش تنفس هیدروژن جدا است. در حالی که آزمایش تنفس هیدروژن، هضم قندها یا کربوهیدراتها را اندازهگیری میکند، آزمایش تنفس کربن نیاز به مصرف محلولی از مولکولهای کربن دارد. این دو آزمایش به طور جداگانه برای تشخیص بیماریهای مختلف دستگاه گوارش استفاده میشوند.
انواع مختلف آزمایش تنفس هیدروژن چیست؟
هنگامی که آزمایش تنفس هیدروژن انجام میدهید، قبل و بعد از مصرف یک قند آزمایشی خاص(معمولاً لاکتوز، فروکتوز، ساکارز، سوربیتول، گلوکز یا لاکتولوز) یک نمونه تنفس میدهید. انتخاب قند بستگی به نوع بیماری شما دارد که پزشک آن را بررسی میکند.
آزمایشهای لاکتوز، فروکتوز، ساکارز و سوربیتول، عدم تحمل به آن قندهای خاص را بررسی میکنند. همه اینها قندهایی هستند که به دلایل مختلف، هضم آنها برای برخی افراد دشوار است. شما فقط برای یک مورد در یک زمان آزمایش خواهید شد. اگر آزمایش تنفس منجر به سطوح بالای هیدروژن شود، به این معنی است که قند در روده شما به خوبی هضم نشده است.
رشد بیش از حد باکتری ها در روده کوچک (SIBO). به این دلیل است که گلوکز معمولاً خیلی سریع در روده کوچک شما جذب میشود. اگر گلوکز توسط باکتریهای بیهوازی تخمیر شده و هیدروژن تولید کند، به این معنی است که تعداد زیادی از این باکتریها به روده کوچک شما منتقل شدهاند و قبل از اینکه فرصتی برای جذب گلوکز پیدا کنند، آن را هضم میکنند.
چگونه برای آزمایش تنفس هیدروژن آماده شوم؟
برخی غذاها، داروها و فعالیتها میتوانند نتایج آزمایش تنفس هیدروژن را تغییر دهند. پزشک شما از شما میخواهد که در هفتهها، روزها و ساعات منتهی به آزمایش، دستورالعملهای خاصی را رعایت کنید تا دقت آن به حداکثر برسد.
یک ماه قبل: از شما خواسته میشود که مصرف آنتیبیوتیکها و پروبیوتیکها را متوقف کنید، که هر دو میتوانند تعادل طبیعی باکتریها را در روده شما تغییر دهند.
یک هفته قبل: از شما خواسته میشود که سیگار کشیدن را متوقف کنید. همچنین از مصرف هرگونه ملین یا مکمل فیبر، آنتیاسیدها و پروکینتیکها که بر تحرک شما تأثیر میگذارند، خودداری کنید.
یک روز قبل: از شما خواسته میشود که رژیم غذایی خود را فقط به غذاهای کم فیبر و زود هضم محدود کنید. توصیههای خاص ممکن است متفاوت باشد، اما رژیم غذایی اغلب شامل روغنها و چربیها، شیرینکنندهها و چاشنیها، لبنیات و غلات، به جز نان سفید و برنج سفید، نمیشود. ماهی یا مرغ پخته یا آبپز با نمک و فلفل گزینههای بیخطری هستند.
در روز آزمایش: از شما خواسته میشود که به مدت ۱۲ ساعت ناشتا باشید. این به معنای عدم مصرف غذا یا آب است. همچنین از شما خواسته میشود که در عرض چند ساعت قبل از آزمایش از ورزش یا خوابیدن خودداری کنید.
در طول آزمایش تنفس هیدروژن چه انتظاری باید داشته باشم؟
در اولین مرحله، شما با دمیدن در دستگاه تنفسسنج که معمولاً شبیه کیسهای بادی با لولهای متصل است، نمونهای از تنفس خود را ارائه میدهید. سپس، محلول قندی را مینوشید. پس از مصرف قند، به مدت چند ساعت بعدی، با فواصل حدود ۱۵ تا ۳۰ دقیقه، به دادن نمونه تنفس ادامه خواهید داد. میتوانید در حالی که منتظر بین نمونهها هستید، تلویزیون تماشا کنید یا مطالعه کنید. فعالیت بدنی باید در طول آزمایش محدود شود. همچنین ممکن است از شما خواسته شود علائم گوارشی ناشی از قند آزمایش شامل هرگونه درد شکمی، نفخ یا خارج شدن گاز از بدن باشد.
آیا آزمایش تنفس هیدروژن خطرات یا عوارض جانبی دارد؟
آزمایش تنفس هیدروژن غیرتهاجمی و عموماً بیضرر است، اما با ایجاد این مشکلات، مشکلات گوارشی را شناسایی میکند. بنابراین، اگرچه تنفس در کیسه ممکن است به خودی خود بدون درد باشد، اما بلعیدن قند آزمایش ممکن است منجر به ناراحتی شکمی شود.
تفسیر آزمایش تنفس هیدروژن
سطح هیدروژن بر حسب قسمت در میلیون (ppm) اندازهگیری میشود. مقادیر طبیعی هیدروژن در یک سیستم گوارش سالم کمتر از 16ppm است. اگر سطح پایه شما در روز آزمایش بیش از 16 ppm باشد، ممکن است از شما خواسته شود که به رژیم غذایی قبل از آزمایش برگردید و روز دیگری دوباره امتحان کنید.
وقتی آزمایش تنفس هیدروژن برای بررسی سوء جذب کربوهیدرات انجام میشود، افزایش بیش از 20 ppm نسبت به مقدار پایه، آزمایش مثبت در نظر گرفته میشود. برای آزمایش SIBO، افزایش هیدروژن به میزان 20 ppm نسبت به مقدار پایه باید ظرف 90 دقیقه رخ دهد، زیرا هیدروژن به جای روده بزرگ، در روده کوچک شما تخمیر میشود.
چه عواملی می تواند بر نتایج آزمایش هیدروژن موثر باشد؟
چند عامل پیچیده وجود دارد که میتوانند نتایج آزمایش را مختل کنند. اگر پروتکل منتهی به آزمایش را رعایت نکرده باشید
- اگر آنتیبیوتیک یا ملین مصرف کردهاید یا ناشتا نبودهاید، نتایج آزمایش شما ممکن است دقیق نباشد.
- اگر (حدود 15 تا 30 درصد) که باکتریهای رودهشان تمایل به تولید متان بیشتر از هیدروژن دارند، این ممکن است بر نتایج شما تأثیر بگذارد.
مثبت بودن آزمایش هیدروژن
اگر نتیجه آزمایش تنفس هیدروژن مثبت باشد، میتوانید مطمئن باشید که هیدروژن ناشی از هضم ضعیف قند آزمایش است. آزمایشهای مربوط به عدم تحمل قند خاص و آزمایش گلوکز برای SIBO برای تشخیص این شرایط بسیار قابل اعتماد هستند.
گاهی اوقات، ممکن است آن شرایط به طور کامل تمام علائم شما را توضیح ندهند، یا درمان آن شرایط ممکن است علائم شما را به طور کامل درمان نکند. در این صورت، ممکن است آزمایشهای بیشتری برای شناسایی سایر عوامل ایجاد کننده آنها یا اجرای تغییرات یا درمانهای غذایی دیگری که ممکن است به بهبود آنها کمک کند، مورد نیاز باشد.
در آخر
شما می توانید جهت استفاده از خدمات درمانی خود با کلینیک دکتر حسین ضیائی فوق تخصص گوارش و کبد بزرگسالان تماس حاصل فرمائید و از خدمات این کلینیک بهرمند شوید. کلینیک دکتر حسین ضیائی یکی مجهزترین کلینیک های موجود در تهران می باشد ولی شما می توانید برای انجام سایر آزمایش ها به بیمارستان های دولتی و مراکز زیر نظر سازمان پزشکی تهران مراجعه کنید همینطور می توانید با مشورت با پزشک معالج خود برای دریافت مشاوره و مراجعه اقدام نمایید.
همچنین شما میتوانید سوالات و نظرات خود را در بخش دیدگاهها با ما به اشتراک بگذارید. دکتر حسین ضیائی در اولین فرصت به سوالات شما پاسخ خواهند داد.
17 دیدگاه ها