رشد بیش از حد باکتریهای روده کوچک به انگلیسی Small Intestinal Bacterial Overgrowth زمانی رخ میدهد که افزایش غیرطبیعی در جمعیت کلی باکتریها در روده کوچک وجود داشته باشد. این وضعیت گاهی اوقات سندرم حلقه کور(blind loop syndrome) نامیده میشود.
رشد بیش از حد باکتریهای روده کوچک معمولاً زمانی رخ میدهد که شرایطی مانند جراحی یا بیماری عبور غذا و مواد زائد را در دستگاه گوارش کند میکند و زمینه رشد باکتریها را ایجاد میکند. باکتریهای اضافی اغلب باعث اسهال میشوند و ممکن است باعث کاهش وزن و سوء تغذیه شوند.
در حالی که رشد بیش از حد باکتریهای روده کوچک اغلب عارضه جراحی معده (شکم) است، این وضعیت همچنین میتواند ناشی از مشکلات ساختاری و برخی بیماریها باشد. گاهی اوقات برای اصلاح مشکل به جراحی نیاز است، اما آنتیبیوتیکها رایجترین درمان هستند.
فهرست مطالب
علائم رشد بیش از حد باکتریهای روده کوچک
علائم و نشانههای رشد بیش از حد باکتریهای روده کوچک اغلب شامل موارد زیر است:
- کاهش اشتها
- درد شکم
- تهوع
- نفخ
- اسهال
- کاهش وزن غیرارادی
- سوء تغذیه
- احساس سیری ناخوشایند بعد از غذا خوردن
در چه مواردی باید به پزشک مراجعه کرد؟
نفخ، حالت تهوع و اسهال علائم و نشانههای بسیاری از مشکلات رودهای هستند. در صورت داشتن موارد زیر، برای ارزیابی کامل به پزشک خود مراجعه کنید:
- اسهال مداوم
- کاهش وزن غیرارادی
- درد شکم که بیش از چند روز طول میکشد
علل رشد بیش از حد باکتریهای روده کوچک
رشد بیش از حد باکتریهای روده کوچک (SIBO) میتواند ناشی از موارد زیر باشد:
- عوارض جراحی شکم، از جمله بای پس معده برای چاقی و گاسترکتومی برای درمان زخمهای گوارشی و سرطان معده
- مشکلات ساختاری در داخل و اطراف روده کوچک، از جمله بافت اسکار (چسبندگی روده) که میتواند در اطراف قسمت بیرونی روده کوچک بپیچد، و کیسههای برآمده بافتی که از دیواره روده کوچک بیرون زدهاند (دیورتیکولوز روده)
- برخی بیماریهای خاص، از جمله بیماری کرون، انتریت ناشی از پرتودرمانی، اسکلرودرمی، بیماری سلیاک، دیابت یا سایر بیماریهایی که میتوانند حرکت غذا و مواد زائد را از طریق روده کوچک کند کنند.
علت رشد بیش از حد باکتریهای روده کوچک (SIBO) چیست؟
روده کوچک طولانیترین بخش دستگاه گوارش است که حدود 6.1 متر طول دارد. روده کوچک جایی است که غذا با شیرههای گوارشی مخلوط میشود و مواد مغذی جذب جریان خون میشوند. برخلاف روده بزرگ (کولون)، روده کوچک به دلیل جریان سریع محتویات و وجود صفرا، معمولاً باکتریهای نسبتاً کمی دارد. اما در SIBO، غذای راکد در روده کوچک بایپس شده به مکانی ایدهآل برای پرورش باکتریها تبدیل میشود. باکتریها ممکن است سموم تولید کنند و همچنین در جذب مواد مغذی اختلال ایجاد کنند. محصولات تجزیه شده پس از هضم باکتریایی غذا نیز میتوانند باعث اسهال شوند.
رشد بیش از حد باکتریهای روده کوچک در چه مواردی خطرناک است؟
عواملی که خطر ابتلا به رشد بیش از حد باکتریهای روده کوچک را افزایش میدهند عبارتند از:
- جراحی معده برای چاقی یا زخم معده
- نقص ساختاری در روده کوچک
- آسیب به روده کوچک
- یک کانال غیرطبیعی (فیستول) بین دو بخش روده
- سابقه پرتودرمانی شکم
- دیابت
- دیورتیکولوز روده کوچک
- چسبندگیهای ناشی از جراحی قبلی شکم
- بیماری کرون، لنفوم روده یا اسکلرودرمی که روده کوچک را درگیر میکند
عوارض ناشی از رشد بیش از حد باکتریهای روده کوچک
رشد بیش از حد باکتریهای روده کوچک (SIBO) میتواند باعث تشدید مشکلات شود، از جمله:
کاهش جذب چربیها، کربوهیدراتها، پروتئینها و نمکهای صفراوی
جذب ضعیف چربیها، کربوهیدراتها، پروتئینها و نمکهای صفراوی که معمولاً برای هضم چربیها مورد نیاز هستند، توسط باکتریهای اضافی در روده کوچک شما تجزیه میشوند و در نتیجه هضم ناقص چربیها و اسهال ایجاد میشود. محصولات باکتریایی همچنین ممکن است به پوشش مخاطی (مخاط) روده کوچک آسیب برسانند و در نتیجه جذب کربوهیدراتها و پروتئینها کاهش یابد.
تجزیه مواد غذایی توسط باکتری ها
باکتریها میتوانند برای مواد غذایی موجود در روده رقابت کنند و ترکیباتی که در اثر تجزیه غذای باقیمانده توسط آنها ایجاد میشود، ممکن است باعث اسهال شود. این فرایندها در کنار رشد بیشازحد باکتریها، میتوانند منجر به اسهال، سوءتغذیه و کاهش وزن شوند.
کمبود ویتامین بدن بدلیل فعالیت باکتری ها
در نتیجه جذب ناقص چربیها، بدن شما نمیتواند ویتامینهای محلول در چربی A، D، E و K را به طور کامل جذب کند. باکتریهای موجود در روده کوچک ویتامین B-12 را سنتز و همچنین استفاده میکنند که برای عملکرد طبیعی سیستم عصبی و تولید سلولهای خونی و DNA ضروری است.
کمبود ویتامین B-12
رشد بیش از حد باکتریها میتواند منجر به کمبود B-12 شود که میتواند منجر به ضعف، خستگی، سوزن سوزن شدن و بیحسی در دستان و پاها شود. در موارد پیشرفته، به گیجی ذهنی. آسیب به سیستم عصبی مرکزی ناشی از کمبود ویتامین B-12 ممکن است برگشتناپذیر باشد.
پوکی استخوان
با گذشت زمان، آسیب به روده در اثر رشد غیرطبیعی باکتریها باعث جذب ضعیف کلسیم میشود و در نهایت ممکن است منجر به بیماریهای استخوانی مانند پوکی استخوان شود.
سنگ کلیه
جذب ضعیف کلسیم نیز ممکن است در نهایت منجر به سنگ کلیه شود.
تشخیص رشد بیش از حد باکتریهای روده کوچک
برای تشخیص رشد بیش از حد باکتریهای روده کوچک (SIBO)، ممکن است آزمایشهایی برای بررسی رشد بیش از حد باکتریها در روده کوچک، جذب ضعیف چربی یا سایر مشکلاتی که ممکن است باعث ایجاد یا تشدید علائم شما شوند، انجام دهید. آزمایشهای رایج عبارتند از:
آزمایش تنفس هیدروژن
آزمایش تنفس هیدروژن. این نوع آزمایش غیرتهاجمی، میزان هیدروژن یا متان بازدم شده را پس از نوشیدن مخلوطی از گلوکز و آب را اندازهگیری میکند. افزایش سریع هیدروژن یا متان بازدم ممکن است نشان دهنده رشد بیش از حد باکتریها در روده کوچک باشد. اگرچه آزمایش تنفس به طور گسترده در دسترس است، اما نسبت به سایر انواع آزمایشها برای تشخیص رشد بیش از حد باکتریها، اختصاصیت کمتری دارد.
آسپیره کردن روده کوچک و کشت مایع
برداشتن و آزمایش مایع از روده کوچک قبلاً راهی خوب برای تشخیص SIBO در نظر گرفته میشد. با این حال، این تکنیک میتواند به تشخیص SIBO منجر شود که به دلیل آلودگی باکتریهای دهان، صحیح نیست. متخصصان دیگر این آزمایش را توصیه نمیکنند.
انجام آزمایش خون
پزشک شما ممکن است آزمایش خون را برای بررسی کمبود ویتامین یا ارزیابی مدفوع را برای آزمایش سوء جذب چربی توصیه کند. در برخی موارد، پزشک شما ممکن است آزمایشهای تصویربرداری مانند اشعه ایکس، سیتی اسکن یا MRI را برای بررسی ناهنجاریهای ساختاری روده توصیه کند.
درمان رشد بیش از حد باکتریهای روده کوچک
در صورت امکان، پزشکان با رسیدگی به مشکل زمینهای به عنوان مثال، با ترمیم جراحی حلقه، تنگی یا فیستول پس از عمل، رشد بیش از حد باکتریهای روده کوچک (SIBO) را درمان میکنند. اما یک حلقه همیشه قابل برگشت نیست. در این صورت، درمان بر اصلاح کمبودهای تغذیهای و از بین بردن رشد بیش از حد باکتریها متمرکز است.
درمان آنتیبیوتیکی
برای اکثر افراد، روش اولیه برای درمان رشد بیش از حد باکتریها، استفاده از آنتیبیوتیکها است. پزشکان ممکن است این درمان را در صورتی شروع کنند که علائم و سابقه پزشکی به شدت نشان دهد که علت این بیماری همین است، حتی زمانی که نتایج آزمایشها قطعی نیست یا اصلاً هیچ آزمایشی انجام نشده است. اگر درمان آنتیبیوتیکی مؤثر نباشد، ممکن است آزمایش انجام شود.
یک دوره کوتاه مصرف آنتیبیوتیک اغلب تعداد باکتریهای غیرطبیعی را به میزان قابل توجهی کاهش میدهد. اما باکتریها میتوانند پس از قطع آنتیبیوتیک برگردند، بنابراین ممکن است درمان طولانی مدت باشد. پزشکان همچنین ممکن است برای جلوگیری از مقاومت باکتریایی، آنتیبیوتیکهای مختلفی را تجویز کنند. آنتیبیوتیکها اکثر باکتریهای روده، چه طبیعی و چه غیرطبیعی، را از بین میبرند. در نتیجه، آنتیبیوتیکها میتوانند برخی از مشکلاتی را که سعی در درمان آنها دارند، از جمله اسهال، ایجاد کنند. تغییر در داروهای مختلف میتواند به جلوگیری از این مشکل کمک کند.
رعایت رژیم غذایی
اصلاح کمبودهای تغذیهای بخش مهمی از درمان SIBO است، به ویژه در افرادی که کاهش وزن شدید دارند. سوء تغذیه قابل درمان است، اما آسیبی که ایجاد میکند همیشه قابل برگشت نیست.
این درمانها ممکن است کمبود ویتامین را بهبود بخشند، ناراحتی روده را کاهش دهند و به افزایش وزن کمک کنند:
مصرف مکملهای غذایی
افراد مبتلا به SIBO ممکن است به تزریق عضلانی ویتامین B-12 و همچنین ویتامینهای خوراکی، مکملهای کلسیم و آهن نیاز داشته باشند.
رژیم غذایی بدون لاکتوز
آسیب به روده کوچک ممکن است باعث شود توانایی هضم قند شیر (لاکتوز) را از دست بدهید. در این صورت، اجتناب از اکثر محصولات حاوی لاکتوز یا استفاده از فرآوردههای لاکتاز که به هضم قند شیر کمک میکنند، بسیار مهم است. برخی از افراد مبتلا ممکن است ماست را تحمل کنند زیرا باکتریهای مورد استفاده در فرآیند کشت به طور طبیعی لاکتوز را تجزیه میکنند.
جمع بندی
رشد بیشازحد باکتریها در رودهی کوچک (SIBO) زمانی رخ میدهد که باکتریها بهجای رودهی بزرگ، در رودهی باریک تجمع مییابند. این وضعیت میتواند منجر به نفخ، گاز زیاد، اسهال یا یبوست، درد شکم و سوءجذب مواد مغذی شود. درمان معمولاً شامل آنتیبیوتیک، تغییر رژیم غذایی (مانند رژیم FODMAP کممقدار) و اصلاح علت زمینهای مانند اختلال حرکتی روده است. تشخیص دقیق و درمان تحت نظر پزشک متخصص گوارش ضروری است. دکتر حسین ضیائی فوق تخصص گوارش و کبد بزرگسالان دارای یک تیم حرفه ای و مجرب واقع در خیابان ملاصدرا تهران می باشد. شما عزیزان می توانید برای رزرو نوبت از طریق همین سایت یا تماس تلفنی با ما در ارتباط باشید و از خدمات کلینیک بهرمند شوید. در ضمن در صورت داشتن هر گونه سوال یا نظر خاص می توانید در پایین همین مقاله(قسمت دیدگاه) با ما به اشتراک بگذارید، دکتر حسین ضیایی در اولین فرصت پاسخ شما را خواهند داد.
12 دیدگاه ها