هلیکوباکتر پیلوری (H. pylori) یک باکتری مارپیچی شکل است که بیش از 30٪ از جمعیت جهان را آلوده میکند. در برخی کشورها بیش از 50٪ از جمعیت را آلوده میکند. بنابراین، این یکی از شایعترین عفونتهای باکتریایی انسان است. سازمان بهداشت جهانی این باکتری را به عنوان یک ماده سرطانزای کلاس 1 (به این معنی که باکتری در انسان سرطان ایجاد میکند) اعلام کرده است. این باکتری به پوشش مخاطی معده حمله میکند و علت تا 80٪ زخمهای اثنی عشر و تا 60٪ زخمهای معده است و همچنین با سرطان معده و لنفوم مرتبط بوده است.
فهرست مطالب
نحوه انتقال اچ پیلوری
علیرغم تحقیقات گسترده در مورد شیوع هلیکوباکتر پیلوری، نحوه دقیق انتقال آن هنوز مشخص نیست. شواهدی وجود دارد که نشان میدهد هلیکوباکتر پیلوری از طریق مدفوعی-دهانی از فردی به فرد دیگر منتقل میشود، اما نحوه انتقال آن هنوز مشخص نیست. در این مرحله، مسیرهای انتقال دهانی-دهانی یا مدفوعی-دهانی محتملترین هستند. بیشتر عفونتهای هلیکوباکتر پیلوری در دوران کودکی رخ میدهند. شرایط زندگی شلوغ، بهداشت ضعیف، بهداشت شخصی ضعیف و کمبود آب با میزان بالاتر عفونت (که میتواند به 80٪ از جمعیت در کشورهای در حال توسعه نزدیک شود) مرتبط است. هلیکوباکتر پیلوری هر دو جنس را به طور مساوی آلوده میکند.
علائم ناشی از هلیکوباکتر پیلوری
اکثر افراد مبتلا به هلیکوباکتر پیلوری بدون علامت هستند، اما علائم عفونت میتواند شامل سوزش و درد در قسمت بالای شکم، سوء هاضمه، حالت تهوع، استفراغ، آروغ زدن و از دست دادن اشتها باشد.
عوارض ناشی از هلیکوباکتر پیلوری
هلیکوباکتر پیلوری به شدت با ایجاد زخم معده و زخم اثنی عشر مرتبط است. ریشهکنی هلیکوباکتر پیلوری میتواند از تشکیل زخم معده جلوگیری کند. بیمارانی که با زخم معده یه پزشک مراجعه میکنند باید از نظر هلیکوباکتر پیلوری آزمایش شوند و تحت درمان قرار گیرند زیرا ریشهکنی این باکتری در بیمارانی که از قبل زخم معده دارند نه تنها بیماری زخم معده را درمان میکند، بلکه از بیشتر موارد عود آن نیز جلوگیری میکند. در حالی که وجود هلیکوباکتر پیلوری در معده باعث التهاب مزمن فعال تقریباً در همه افراد آلوده میشود، کمتر از 10٪ از افراد آلوده به هلیکوباکتر پیلوری به بیماری یا عوارض جدی مانند بیماری زخم معده، سرطان معده یا لنفوم بافت لنفاوی مرتبط با مخاط (MALT) مبتلا میشوند.
هلیکوباکتر پیلوری و سرطان معده
شواهد قوی وجود دارد که هلیکوباکتر پیلوری در ایجاد سرطان معده نقش دارد. احتمالاً عوامل زیادی در ایجاد سرطان نقش دارند زیرا تنها بخش کوچکی از بیماران مبتلا به هلیکوباکتر پیلوری به سرطان معده مبتلا میشوند. رژیم غذایی کم میوه/سبزیجات، سیگار کشیدن، سن و مصرف زیاد نمک نیز خطر ابتلا به سرطان معده را مستقل از عفونت هلیکوباکتر پیلوری افزایش میدهد. با این حال، از بین همه این عوامل، عفونت هلیکوباکتر پیلوری بیشترین ارتباط را با سرطان معده دارد. از این رو، به دلیل ارتباط شناخته شده آن، همه بیماران مبتلا به هلیکوباکتر پیلوری باید تحت درمان قرار گیرند.
عفونت هلیکوباکتر پیلوری همچنین میتواند منجر به ایجاد بیماری به نام لنفوم بافت لنفاوی مرتبط با مخاط (MALT)، نوعی سرطان معده، شود. درمان و ریشهکنی عفونت هلیکوباکتر پیلوری میتواند منجر به پسرفت بدخیمی در حداکثر 75٪ موارد شود.
تشخیص هلیکوباکتر پیلوری
آزمایشهای مختلفی برای تشخیص عفونت هلیکوباکتر پیلوری استفاده میشود. آزمایشهای هلیکوباکتر پیلوری میتوانند تهاجمی باشند که نیاز به آندوسکوپی دستگاه گوارش فوقانی (گاستروسکوپی) و بر اساس تجزیه و تحلیل نمونههای بیوپسی معده دارند، یا غیرتهاجمی با استفاده از نوارهای آزمایش و آزمایش هیدورژن تنفسی باشند.
گاستروسکوپی دستگاه گوارش
گاستروسکوپی که با نامهای آندوسکوپی فوقانی یا EGD نیز شناخته میشود، یک روش تشخیصی و درمانی است که به پزشکان امکان میدهد تا بخشهای بالایی دستگاه گوارش، شامل مری، معده و ابتدای روده کوچک (دوازدهه)، را بهطور مستقیم بررسی کنند. قبل از اینکه آندوسکوپی مجهز به تجهیزات ویدیویی مینیاتوری از طریق دهان و به داخل مری وارد شود. این معاینه نیاز به آرامبخشی بیمار دارد. متخصص گوارش سپس میتواند برای آزمایش پاتولوژیک، بیوپسی (نمونه بافتی) بگیرد تا وجود عفونت هلیکوباکتر پیلوری را تعیین کند. تشخیص بافتشناسی، که در آن این نمونه بافتی زیر میکروسکوپ بررسی میشود، استاندارد طلایی است. علاوه بر تأیید وجود هلیکوباکتر پیلوری، وضعیت پاتولوژیک پوشش معده را میتوان تعیین و به عنوان گاستریت حاد یا مزمن، آتروفی، سلولهای غیرطبیعی شامل متاپلازی یا دیسپلازی ، مری بارت یا حتی لنفوم/بدخیمی تعریف کرد. همچنین میتوان از آزمایش اورهآز سریع برای اثبات عفونت استفاده کرد. این آزمایشها به داشتن سطوح بسیار بالایی از دقت معروف هستند.
کشت هلیکوباکتر پیلوری
میتواند بر روی چندین بیوپسی بافتی انجام شود تا حساسیت آنتیبیوتیکهای خاص تعیین شود. این امر در بیمارانی که درمان معمول را شکست دادهاند و هنوز عفونت را دارند، از اهمیت بالایی برخوردار است. در این افراد، حساسیت هلیکوباکتر پیلوری آزمایش میشود تا از شروع مناسبترین درمان اطمینان حاصل شود.
آزمایش تنفس اوره
آزمایش تنفس روشی سریع و غیرتهاجمی برای تشخیص وجود عفونت فعال ارائه میدهد و اغلب برای بررسی موفقیتآمیز بودن ریشهکنی استفاده میشود. این آزمایش از نمونهای از بازدم برای تعیین عفونت استفاده میکند. اصل این آزمایش بر توانایی باکتریها در تبدیل ترکیبی به نام اوره به دی اکسید کربن متکی است. اوره نشاندار شده مخصوص به صورت قرص خوراکی داده میشود و بازدم برای وجود دی اکسید کربن نشاندار شده آزمایش میشود. این آزمایشها بسیار دقیق و آسان انجام میشوند.
سرولوژی یا سرم شناسی
شاخهای از علوم زیستی است که سرم خون و مایعات دیگر بدن را بررسی میکند. آزمایشهای این بخش برای سنجش سیستم ایمنی بدن و تشخیص بیماریهای عفونی طراحی شده است. خون بیمار ممکن است از نظر وجود آنتیبادیهای هلیکوباکتر پیلوری که نشان دهنده پاسخ ایمنی به باکتری است، غربالگری شود. این آزمایشها کمی کمتر از سایر آزمایشهای موجود دقیق هستند و بین عفونت فعلی و مواجهه اخیر تمایز قائل نمیشوند. در بیمارانی که پوشش معده به شکل پیش سرطانی متاپلازی رودهای تغییر کرده است، نه بیوپسی و نه آزمایش تنفس اوره قابل استفاده نیستند زیرا باکتریهای بسیار کمی وجود دارند. با این حال، سرولوژی سریالی از غلظت آنتیبادی میتواند به عنوان پیگیری پس از درمان عفونت هلیکوباکتر پیلوری استفاده شود.
آزمایش آنتیژن مدفوع
این آزمایش میتواند بسیار دقیق باشد و بیشتر مورد استفاده قرار میگیرد.
درمان هلیکوباکتر پیلوری معده
درمان هلیکوباکتر پیلوری بر ریشهکن کردن باکتری از معده با استفاده از ترکیبی از آنتیبیوتیکهای خاص ارگانیسم با یک سرکوبکننده اسید و/یا محافظ معده تمرکز دارد. استفاده از تنها یک یا دو دارو برای درمان هلیکوباکتر پیلوری توصیه نمیشود. کشورهای مختلف درمانهای تایید شده متفاوتی برای هلیکوباکتر پیلوری دارند. در حال حاضر، یک درمان اثبات شده و موثر در استرالیا، یک دوره ۷ روزه دارویی به نام درمان سهگانه است که شامل دو آنتیبیوتیک، آموکسیسیلین و کلاریترومایسین، برای از بین بردن باکتریها به همراه یک سرکوبکننده اسید برای افزایش فعالیت آنتیبیوتیکی است. این رژیم درمانی سهگانه، علائم زخم را کاهش میدهد، هلیکوباکتر پیلوری را از بین میبرد و از عود زخم در حدود ۷۰٪ از بیماران جلوگیری میکند، اما اثربخشی آن به آرامی در حال کاهش است.
درمان هلیکوباکتر پیلوری مقاوم به درمان
با استفاده از آنتیبیوتیکها برای درمان بسیاری از بیماران با شرایط مختلف، درمان هلیکوباکتر پیلوری به دلیل افزایش وقوع سویههای مقاوم به آنتیبیوتیک دشوارتر شده است. در نتیجه، تا ۳۵٪ از بیماران در درمان خط اول شکست میخورند. در مرکز بیماریهای گوارشی، پس از شکست درمان و گاهی اوقات پس از درمان اولیه، یک رژیم ترکیبی به طور خاص برای بیمار طراحی میشود که اغلب با توجه به مشخصات حساسیت آنتیبیوتیکی باکتری هدایت میشود. متخصصان گوارش کلینیک با استفاده درمانهای سفارشی میتوانند حتی هلیکوباکتر پیلوری مقاوم را درمان کنند. دکتر حسین ضیائی فوق تخصص گوارش و کبد بزرگسالان دارای یک تیم حرفه ای و مجرب واقع در خیابان ملاصدرا تهران می باشد. شما عزیزان می توانید برای رزرو نوبت از طریق همین سایت یا تماس تلفنی با ما در ارتباط باشید و از خدمات کلینیک بهرمند شوید.
سوالات متداول هلیکوباکتر پیلوری مقاوم به درمان
۱. هلیکوباکتر پیلوری مقاوم به درمان یعنی چه؟
یعنی با وجود مصرف کامل داروها، باکتری هنوز در معده باقی مانده و تستها مثبت میشود.
۲. چرا بعضی افراد دچار مقاومت دارویی میشوند؟
مصرف ناقص دارو، مصرف آنتیبیوتیکهای زیاد در گذشته، انتخاب داروی نامناسب و مقاومت منطقهای به آنتیبیوتیکها.
۳. علائم مقاومت درمانی چیست؟
ادامه درد معده، سوزش، نفخ، ترش کردن، بوی بد دهان، و مثبت ماندن تستها بعد از درمان.
۴. چه تستی برای تشخیص مقاومت مفید است؟
تست تنفسی اوره یا آنتیژن مدفوع ۴ هفته بعد از پایان دارو.
در موارد شدید: کشت و آنتیبیوگرام (در آندوسکوپی).
۵. اگر درمان اول جواب نداد چه باید کرد؟
معمولاً به سراغ «درمان نجاتبخش» میرویم؛ شامل ترکیب متفاوتی از آنتیبیوتیکها و بیسموت.
۶. آیا لازم است آندوسکوپی تکرار شود؟
فقط اگر علائم شدید، زخم مقاوم، خونریزی یا کاهش وزن وجود داشته باشد.
۷. بهترین داروها برای درمان مقاوم کداماند؟
معمولاً ترکیبی از: بیسموت + تتراسایکلین + مترونیدازول + PPI یا طرحهای حاوی لووفلوکساسین.
۸. آیا سبک زندگی روی درمان اثر دارد؟
بله؛ پرهیز از سیگار، الکل، غذاهای محرک، وعدههای سنگین و استرس بسیار مهم است.
۹. آیا میتوان دوباره اچپیلوری گرفت؟
بله؛ مخصوصاً اگر در خانواده فرد مبتلا باشد و بهداشت دهان و غذا رعایت نشود.
۱۰. چند بار میتوان درمان را تکرار کرد؟
حداکثر ۲–۳ بار با رژیمهای متفاوت، ولی حتماً باید زیر نظر فوق تخصص گوارش باشد.
